Skip to content
Охридскиот Регион неодамна доби уште една шанса. Не ослободителна пресуда, туку време.
Време во кое државата и локалните власти треба да покажат дека предупредувањата на УНЕСКО не ги доживуваат како формалност, туку како последна сериозна можност да се запре процесот на деградација на едно од највредните природни и културни подрачја во Европа.
Само што стигна оваа шанса, граѓанската иницијатива О2 предупреди дека дел од плажите во Охрид под концесија, според нивните сознанија и теренски согледувања, не ги почитуваат ниту препораките на УНЕСКО ниту условите под кои се дадени на користење.
И тука приказната престанува да биде само приказна за плажи.
Таа станува приказна за тоа дали државата воопшто има контрола врз просторот што го прогласила за национално и светско богатство.
УНЕСКО не даде „зелено светло“, туку уште една шанса
Охридскиот Регион со години е под посебно внимание на Комитетот за светско наследство. Во 2025 година УНЕСКО отиде чекор понатаму и предупреди дека, поради сериозните и повеќекратни закани врз вредностите поради кои регионот е впишан на листата, постои можност за негово ставање на Листата на светско наследство во опасност на заседанието во 2026 година. Од државите – Северна Македонија и Албанија – беше побарано итно да ги спроведуваат корективните мерки и Стратешкиот план за опоравување.
Токму затоа одлуката од годинашната сесија не треба да се чита како порака дека „Охрид е спасен“.
Напротив.
Пораката е дека времето продолжува да тече.
Охридскиот Регион повторно беше на дневен ред на 48. седница на Комитетот за светско наследство во Бусан, а официјалната документација покажува дека за неговата состојба е разгледувана посебна точка – 48 COM 7B.62.
Тоа значи дека проблемите не исчезнале со самото тоа што регионот останал на листата на светско наследство.
А токму сега О2 предупредува за плажите
Во таков контекст треба да се чита и најновиот аларм на граѓанската иницијатива О2.
Прашањето што го поставуваат е едноставно: ако УНЕСКО бара заштита на природните и културните вредности на Охридскиот Регион, како е можно на самиот брег на езерото да има плажи под концесија за кои постојат сомнежи дека не ги почитуваат условите за користење и препораките за заштита?
Ова е прашање што не може да се реши со политичко соопштение.
Ако концесионерот има обврски, тие треба да се проверуваат. Ако има услови во договорот за закуп, треба да се утврди дали се почитуваат. Ако постојат правила за поставување урбана опрема, пристап до брегот, уредување на просторот или заштита на природната средина, треба да се види дали се спроведуваат.
И најважното: ако не се спроведуваат, кој е одговорен што тоа се дозволува?
Проблемот е поголем од една лежалка или еден чадор
Охрид лесно може да се најде во ситуација во која секоја поединечна интервенција изгледа премала за да предизвика голема штета.
Една платформа.
Неколку лежалки.
Угостителски објект.
Музика.
Дополнително бетонирање.
Оградување.
Паркирање.
Отпад.
Пренамена на простор.
Секој од овие елементи одделно може да изгледа како локален проблем. Но токму акумулацијата на мали интервенции е она што со текот на времето го менува карактерот на просторот.
А заштитата на Охридскиот Регион токму тоа треба да го спречи.
УНЕСКО не го штити езерото само од една голема закана. Го штити целиот систем на природни и културни вредности што го прават регионот исклучителен.
„Грејс периодот“ не е дозвола за уште една сезона
Ова е можеби најважната порака за локалната и централната власт.
Времето што го доби Охрид не смее да биде сфатено како дозвола да се продолжи по старо до следната седница на УНЕСКО.
Напротив, тоа треба да биде период во кој ќе се покаже дека институциите конечно можат да ја спроведат сопствената регулатива.
А тоа почнува од најочигледните работи.
Договорите мора да важат.
Концесиите мора да имаат услови.
Условите мора да се контролираат.
Прекршувањата мора да имаат последици.
И никој не смее да биде поважен од заштитата на езерото.
Ако ова не функционира на плажите, тешко е да се очекува јавноста да поверува дека државата сериозно ќе ги спроведе посложените мерки што ги бара УНЕСКО.
Туризмот не може да биде оправдување за уништување на она од кое живее
Постои и една поголема економска заблуда која Охрид ја плаќа со години.
Имено, дека за туризмот е добро што повеќе простор да се комерцијализира.
Колку повеќе плажи, повеќе лежалки, повеќе објекти, повеќе угостителски содржини – толку подобар туризам.
Краткорочно можеби изгледа така.
Долгорочно, логиката е обратна.
Охрид не е атрактивен затоа што има најмногу лежалки покрај езерото. Тој е атрактивен затоа што има езеро, пејзаж, биодиверзитет, културно наследство и специфичен амбиент што не може да се пресели на друга локација.
Ако тој капитал се деградира, се уништува и најважниот туристички производ.
Токму затоа заштитата на Охрид не е спротивна на туризмот.
Таа е услов за неговиот опстанок.
УНЕСКО предупредуваше многу пред плажите да станат тема
Охридскиот случај не е нов.
Во претходните одлуки Комитетот повеќепати укажувал дека дел од мерките се спроведуваат само делумно или недоволно и барал итно спроведување на Стратешкиот план за опоравување. Уште во 2024 година Комитетот констатирал дека постои итна потреба од негово спроведување без одлагање за да се спротивстави на сериозните и повеќекратни закани кон регионот.
Значи, проблемот не е дека УНЕСКО вчера открил дека Охрид има проблем.
Проблемот е што предупредувањата се повторуваат со години.
И токму затоа секој нов случај што покажува дека правилата не се почитуваат треба да се гледа како дел од поголемата слика.
Сега институциите се на потег
Алармот на О2 треба да биде претворен во конкретна институционална проверка.
Не е доволно да се каже дека инспекциите ќе „проверат“.
Треба да се знае кои плажи се под концесија, кој ги користи, какви се условите во договорите, кои интервенции се дозволени, дали има отстапувања и дали за нив се изречени мерки.
Треба да се знае и дали договорите се усогласени со режимот на заштита на Охридскиот Регион и со обврските преземени пред УНЕСКО.
Токму ова е точката на која се гледа разликата меѓу декларативна и реална заштита.
Охрид сега има време, но нема простор за ново одложување
Најголемата опасност по последната одлука на УНЕСКО би била сите да здивнат и да продолжат како ништо да не се случило.
Охрид не е „спасен“.
Охрид е повторно предупреден.
Разликата е огромна.
Комитетот веќе покажа дека е подготвен да употреби и посилни механизми доколку не се спроведат потребните мерки. Во 2025 година можноста за ставање на регионот на Листата на светско наследство во опасност беше експлицитно наведена како можен следен чекор.
Затоа и најновиот аларм за плажите треба да се сфати сериозно.
Не затоа што секоја лежалка е закана за УНЕСКО.
Туку затоа што секоја институционална одлука со која се дозволува нешто спротивно на правилата испраќа порака дека правилата во Охрид се условни.
А токму тоа е она што не смее да биде условно.
Охрид може да има туризам, плажи, угостителство и економска корист од езерото. Но сето тоа мора да се случува во рамките на правилата што го штитат езерото.
Зашто ако за една сезона заработиме повеќе, а за една деценија го изгубиме она поради кое туристите доаѓаат, тогаш не сме го развиле Охрид.
Само сме го потрошиле.
