Skip to content
Велика Британија инвестира 54 милиони фунти во програма што треба да испита дали генетското инженерство, синтетичката биологија и други нови технологии можат да им помогнат на дивите видови побрзо да се приспособат на климатските промени, болестите и загадувањето. Меѓу проектите се „вакцини“ за дрвја, генетски изменети пеперутки и заштитни бактерии за водоземци.
Програмата „Accelerated Adaptation“ ја води британската Агенција за напредни истражувања и пронајдоци – ARIA, јавна институција финансирана од државата. Вкупниот буџет е 54 милиони фунти, а 14 истражувачки тимови во првата фаза ќе поделат околу 30 милиони фунти за работа во следните две години. Преостанатите средства ќе бидат насочени кон проектите што ќе покажат најдобри резултати.
Еден од најнеобичните проекти се однесува на загрозената британска пеперутка ластовичарка. Истражувачи од Универзитетот во Ексетер, Универзитетот во Јорк и други институции добиле 5,65 милиони фунти за развој на генетски алатки за заштита на опрашувачите. Дел од проектот предвидува употреба на CRISPR-Cas9 за зголемување на отпорноста на пеперутките на земјоделски инсектициди.
Истата истражувачка група ќе испитува и кои гени им помагаат на бумбарите да се борат против инфекции, како и методи за генетско уредување преку инјектирање возрасни инсекти наместо одгледување генетски изменети единки од раните фази на развој.
Друг проект, на Универзитетот во Кардиф, има цел да развие заштита за јасените од опасната габична болест ash dieback. Наместо класична вакцина каква што се користи кај луѓето, научниците планираат да внесуваат РНК-молекули кои би го попречувале механизмот со кој габата го инфицира дрвото. Раководителката на проектот Сара Кристофидес методот го споредува со вакцинирање на дрвјата.
Се истражува и генетско менување на долговечни дрвја, меѓу кои дабот. Тимот на Rothamsted Research сака привремено да го забрза нивниот репродуктивен циклус, кој природно може да трае со години или децении. Целта е многу побрзо да се одбираат и развиваат линии што подобро издржуваат суша и нови патогени.
Посебен проект е насочен кон водоземците. Научниците планираат генетски да модифицираат бактерии што природно живеат на нивната кожа, така што тие би произведувале протеини што можат да ја блокираат хитридиомикозата – габична инфекција поврзана со масовно опаѓање на популациите на водоземци во светот. ARIA го води овој проект под името SHIELD.
Главната идеја на целата програма е да се забрза приспособувањето на видовите во услови во кои природната еволуција не може доволно брзо да одговори на климатските промени, новите болести, загадувањето и губењето живеалишта. ARIA проценува дека повеќе од една четвртина од проценетите растителни и животински видови би можеле да бидат изложени на ризик од исчезнување во следниот век.
Но токму тука почнува и контроверзата.
Интервенцијата во гените на диви животни и растенија отвора прашања што не постојат кај лабораториски или земјоделски организми. Генетски изменета единка, доколку биде пуштена во природа, може да се размножува, да ги пренесува промените и да влијае врз други видови и врз цели екосистеми. Дел од еколошките организации предупредуваат дека последиците од таквите интервенции можат да бидат тешко предвидливи или неповратни.
Самата ARIA признава дека станува збор за сериозни етички и еколошки дилеми. Затоа сите експерименти во рамките на актуелната програма ќе се спроведуваат исклучиво во контролирани услови. Агенцијата изречно наведува дека додека трае финансирањето нема да има пуштање на експерименталните организми во дивината.
Формиран е и посебен советодавен механизам за етички и општествени прашања, кој треба да ги следи проектите и да оценува ризици како непредвидени еколошки последици, влијание врз биодиверзитетот, здравјето и прашањата на одговорност и јавна согласност.
ARIA нагласува дека технологијата не треба да ги замени класичните мерки за заштита на природата – намалувањето на загадувањето, заштитата на живеалиштата и справувањето со климатските промени – туку да биде дополнителна алатка кога некој вид веќе не може доволно брзо природно да се приспособи.
