Skip to content
Чебрен повторно доби рок за почеток на изградбата, но сè уште нема јавно објавена и затворена финансиска конструкција. Премиерот Христијан Мицкоски на 29 септември најави дека државата планира самостојно да ги реализира „Чебрен“ и „Галиште“ и дека, доколку преговорите со меѓународните финансиски институции завршат успешно, камен-темелникот би можел да биде поставен во 2027 година.
„Ако биде сè како што треба, очекувам следната година да ставиме камен-темелник“, изјави Мицкоски по промоцијата на проектот на ЕСМ за ревитализација на постојните хидроелектрани.
Според премиерот, неколку финансиски институции покажале интерес за проектот, а меѓу нив ја посочи и Американската корпорација за меѓународно развојно финансирање – DFC. Владата тврди дека пресметките покажуваат двоцифрена внатрешна стапка на поврат и поволна нето-сегашна вредност на инвестицијата. Сепак, во јавно објавените информации засега нема договор за финансирање, износ на евентуалниот заем, каматна стапка, рок за отплата или податоци за можните државни гаранции.
Мицкоски ја претстави DFC како институција со финансиско портфолио поголемо од 220 милијарди долари. На својата официјална страница, пак, американската институција наведува глобално инвестициско портфолио поголемо од 40 милијарди долари. Владата треба да појасни дали споменатата повисока сума се однесува на законскиот инвестициски капацитет, на мобилизиран капитал или на друга финансиска категорија.
DFC во април годинава го потврди својот прв проект во Македонија – пет милиони долари за развојни анализи и студии за повторно активирање на рудникот за антимон „Крстов Дол“. Институцијата досега нема објавено договор или одлука за финансирање на „Чебрен“ и „Галиште“, па најавениот интерес во оваа фаза останува информација соопштена од македонскиот премиер.
Дополнителната претпазливост ја наметнува историјата на проектот. Идејата за искористување на хидропотенцијалот на Црна Река датира од 1964 година, а досега пропаднаа 14 тендерски постапки. Последниот обид заврши во јануари 2024 година, откако грчкиот конзорциум ППЦ-„Архиродон“ не ја продолжи банкарската гаранција и не беше склучен договорот за заедничко вложување со ЕСМ.
Во претходните владини најави вредноста на државниот проект беше проценета на околу 1,5 милијарди евра заедно со каматите, а периодот за изградба на приближно седум години. Тоа значи дека поставувањето камен-темелник ќе биде само почеток на повеќегодишна инвестиција што ќе ја спроведуваат и ќе ја отплаќаат повеќе влади.
И претходните процени значително се разликуваа. Анализа на Рацин.мк посочи дека инвестицискиот план на ЕСМ од 2018 година го проценувал тогашниот пакет „Чебрен“ и „Орлов Камен“ на 553 милиони евра, додека подоцнежните концепти достигнаа меѓу една и 1,5 милијарди евра. Бидејќи станува збор за различни проектни решенија, капацитети и години на пресметка, потребна е јавно достапна споредбена анализа што ќе покаже од каде произлегува сегашната цена.
Владата ги нагласува придобивките од „Чебрен“ и „Галиште“ за складирање енергија, стабилизирање на електроенергетскиот систем, создавање водни резерви и наводнување на Тиквешкиот Регион. За тие аргументи да станат основа за инвестиција од 1,5 милијарди евра, јавноста треба да ги види физибилити-студијата, ажурираната процена на влијанието врз животната средина, моделот на финансирање и календарот за избор на изведувач.
За разлика од „Чебрен“, проектот „Ревитализација на хидроелектраните – Фаза 3“ веќе има утврдена вредност и опфат. Во наредните три години се предвидени околу 46 милиони евра за модернизација на шест хидроелектрани, со дополнителни 13,5 мегавати инсталирана моќност и околу 50 гигават-часови поголемо годишно производство.
Кај „Чебрен“ и „Галиште“, 2027 година засега е политички поставена цел. За да стане изводлив рок, Владата треба да покаже договорени средства, конечен проект, еколошки дозволи и јасна постапка за избор на компанијата што ќе го гради комплексот.
