Skip to content
Од Париз и Мадрид до Тирана, Буенос Аирес, Рио де Жанеиро и Њу Делхи, младите сè почесто стануваат главната сила на протестите против владините политики, корупцијата, скапото образование и недостапното домување. Генерацијата З, израсната со интернетот, социјалните мрежи и економската неизвесност, сè поотворено го оспорува политичкиот и економскиот поредок во кој треба да ја гради својата иднина. Она што започнува како студентски протест или незадоволство од високите кирии, во повеќе земји прераснува во пошироко барање за општествени промени.
Анализира: Леон БАКРАЧЕСКИ
За младите во Франција проблемот се училиштата без доволно наставници. За нивните врсници во Шпанија тоа се становите што не можат да си ги дозволат. Во Албанија протестираат против корупцијата и недостигот од можности, во Аргентина против кратењето на средствата за универзитетите, а во Индија против наводните манипулации со избирачките списоци.
Различни држави, различни политички системи и различни барања, но со една заедничка карактеристика: расте бројот на млади луѓе кои сметаат дека институциите не им обезбедуваат сигурна иднина.
Генерација што треба да живее полошо од своите родители?
Генерацијата З, во која вообичаено се вбројуваат луѓето родени од крајот на деведесеттите до почетокот на втората деценија на 21 век, влегува на пазарот на трудот во период на големи економски и технолошки промени.
Високите трошоци за живот, нестабилните работни места, поскапувањето на домувањето и намалувањето на јавните услуги создаваат чувство дека традиционалниот пат кон економска независност станува сè потежок.
Образованието повеќе не претставува сигурна гаранција за стабилна работа, а вработувањето не значи дека млад човек може да си дозволи самостоен живот.
Според извештајот на Меѓународната организација на трудот, објавен во август 2026 година, глобалната стапка на невработеност кај младите на возраст од 15 до 24 години во 2025 година достигнала 12,4 проценти.
Тоа значи дека околу 67 милиони млади луѓе во светот биле невработени. Уште позагрижувачки е што повеќе од 257 милиони млади не биле ниту вработени, ниту вклучени во образование или обука.
Во северна, јужна и западна Европа младинската невработеност изнесувала околу 15 проценти, додека во повеќето држави од овој регион можностите за вработување се влошиле.
Истовремено, развојот на вештачката интелигенција и автоматизацијата создава дополнителна неизвесност за професиите со кои младите традиционално го започнувале работниот век.
Затоа незадоволството не е ограничено само на невработените. На улиците излегуваат и ученици, студенти и млади вработени кои, и покрај образованието и работата, не гледаат реална можност за економско осамостојување.
Франција – од училишните клупи до национални протести
Во Франција бранот протести започна во септември, во средни училишта во северните предградија на Париз.
Учениците бараа повеќе наставници, подобри училишни услови и поголеми вложувања во јавното образование. Незадоволството постепено се прошири низ државата, а на протестите им се приклучија наставници, родители и други граѓани.
На 6 октомври, според официјалните податоци, повеќе од 250.000 луѓе учествуваа во демонстрации низ Франција.
Кон средината на октомври протестите дополнително се проширија со барања поврзани со високите цени на горивата, животните трошоци и состојбата на социјалните услуги.
На 17 октомври во повеќе француски градови повторно избувнаа судири меѓу демонстрантите и полицијата, која употреби солзавец.
Она што започна како барање за подобри училници стана протест против пошироките економски нееднаквости.
За младите демонстранти, прашањето не е само колку наставници недостигаат во одредено училиште, туку дали јавните институции навистина обезбедуваат еднаква почетна позиција за сите.
Шпанија – генерација која работи, но не може да живее сама
Во Шпанија, пак, станбената криза прерасна во едно од најважните политички прашања.
Во Мадрид и други градови илјадници граѓани излегоа на протести против високите кирии, недостигот од достапни станови и иселувањето на станарите.
Младите се меѓу најпогодените. Иако работат, значителен дел од нивните приходи одат за домување, што го одложува осамостојувањето и создавањето семејство.
Кризата се развивала со години, под влијание на недоволната понуда на достапни станови, високите цени и притисокот врз пазарот на изнајмување.
На почетокот на октомври масовните протести го поставија домувањето во центарот на политичката дебата пред предвремените парламентарни избори.
Ова е важна промена. Прашање што долго време се третираше првенствено како проблем на пазарот на недвижности сега директно влијае врз националната политика.
За голем дел од младите Шпанци, правото на домување станува еднакво важно како правото на работа и образование.
Тирана – кога студентскиот протест станува бунт против власта
На Балканот, најновиот пример доаѓа од Албанија.
Студентските протести што започнаа на 13 октомври со барања за подобри услови за образование брзо прераснаа во широки антивладини демонстрации.
Илјадници млади луѓе излегоа на улиците на Тирана, незадоволни од корупцијата, високите животни трошоци и ограничените можности за вработување.
Демонстрантите се приклучија на постојното антивладино движење, кое со месеци протестира и против спорниот луксузен туристички проект на албанското крајбрежје поврзан со компанија основана од Џаред Кушнер.
Протестите прераснаа во судири со полицијата, употреба на солзавец и водени топови, апсења и напади врз институции.
Премиерот Еди Рама ги отфрла барањата за оставка и ги обвинува насилните демонстранти за загрозување на јавниот ред.
Но зад насилните сцени останува суштинското прашање за младите Албанци: каква економска и професионална иднина можат да очекуваат во земјата?
Слично незадоволство претходно се појави во Србија, каде што студентите станаа главната сила на масовните протести по уривањето на бетонската настрешница на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, при што загинаа 16 лица.
Трагедијата предизвика барања за одговорност, транспарентност и борба против корупцијата.
Во двата балкански примера, незадоволството на младите ги надминува првичните причини за протестите и се претвора во барање за поинакво функционирање на институциите.
Бразил и Аргентина – универзитетите стануваат политичко бојно поле
Во Јужна Америка јавните универзитети се во центарот на новата политичка мобилизација.
Во Бразил, на 7 октомври студенти излегоа на улиците на Рио де Жанеиро против најавените мерки на претседателскиот кандидат Флавио Болсонаро, кој во вториот круг од изборите се соочува со актуелниот претседател Луис Инасио Лула да Силва.
Младите демонстранти предупредуваат дека предложените буџетски кратења и промените во образовната политика можат да ја загрозат достапноста на јавното образование.
Во Аргентина конфликтот веќе е дел од владината политика.
Студентите, професорите и универзитетските работници протестираат против мерките за буџетско штедење на претседателот Хавиер Милеј и бараат целосна примена на законот за финансирање на универзитетите.
На 16 октомври голем протест во Буенос Аирес заврши со полициска интервенција и судири.
Според анализите на Универзитетот во Буенос Аирес, реалните јавни расходи за универзитетите во првата половина на 2026 година биле намалени за 41 процент.
За студентите ова не е само буџетска расправа. Во прашање е дали високото образование ќе остане достапно за оние што немаат доволно финансиски средства.
И во Бразил и во Аргентина, дел од младите го гледаат јавното образование како една од последните можности за социјален напредок.
Индија – младите го отворија прашањето кој има право на глас
Во Индија протестите добија поинаква форма.
По претходните мобилизации за подобри можности за вработување на дипломците, во октомври младите се приклучија на протестите против спорната ревизија на избирачките списоци.
Движењето „Cockroach Janta Party“, заедно со студентски организации и дел од опозицијата, ги обвинува изборните власти за неправилности што би можеле да лишат голем број граѓани од правото на глас.
Овие обвинувања се оспорувани и не претставуваат судски утврдени изборни манипулации.
На 16 октомври во Њу Делхи се одржа нов протест, а полицијата распореди големи безбедносни сили и презеде мерки против демонстрантите.
Главното барање на организаторите е оставка на претседателот на Изборната комисија.
Во овој случај, фокусот се поместува од економските прашања кон легитимноста на демократските институции.
За младите учесници, економската иднина и политичкото право да одлучуваат за неа стануваат меѓусебно поврзани.
Револуцијата почнува на телефон, но продолжува на улица
Она што ја разликува денешната генерација демонстранти не е самото протестирање. Младите биле движечка сила на многу историски протести и револуции.
Разликата е во брзината и начинот на организирање.
Социјалните мрежи овозможуваат незадоволството од едно училиште, универзитет или населба за многу кратко време да стане национална тема.
На Тикток, Инстаграм, Снепчет, Телеграм и Дискорд се споделуваат снимки од полициски интервенции, повици за протести, правни информации и планови за собирање.
Во Мароко, младинското движење „Gen Z 212“ во 2025 година користеше Дискорд за координација и гласање за следните активности, додека во Непал протестните групи ја користеа истата платформа за организирање против корупцијата и ограничувањето на социјалните мрежи.
Искуствата потоа се пренесуваа и во други држави, меѓу кои Мадагаскар.
Според извештајот на меѓународната организација ЦИВИКУС за 2026 година, дигиталната комуникација овозможува младинските движења да учат едни од други, иако работат во сосема различни политички и културни средини.
Но социјалните мрежи имаат и ограничувања. Тие можат да забрзаат ширење дезинформации, да поттикнат ескалација и да создадат привид на масовна поддршка што не секогаш се претвора во реална политичка сила.
Онлајн мобилизацијата може брзо да собере илјадници луѓе, но не може сама да создаде трајна институционална промена.
Против кого всушност протестира Генерацијата З?
На прв поглед, новиот бран изгледа како реакција на зајакнувањето на десничарските и економски либералните политики во повеќе земји.
Но ваквото објаснување е само делумно точно.
Во Аргентина протестите се насочени против мерките на десничарскиот претседател Хавиер Милеј. Во Бразил дел од студентите се мобилизираат против изборните предлози на десничарскиот кандидат Флавио Болсонаро.
Но во Албанија демонстрантите бараат оставка од владата на Еди Рама, која потекнува од Социјалистичката партија, а во Шпанија станбените протести се одржуваат за време на влада предводена од социјалистичкиот премиер Педро Санчез.
Ова покажува дека протестното незадоволство не може да се сведе на едноставна поделба меѓу левицата и десницата.
Заедничката тема е чувството дека политичките елити, независно од нивната идеолошка определба, не успеваат да обезбедат достапно образование, работа, домување и функционални јавни институции.
И самата Генерација З не е политички единствена. Во дел од европските земји младите сè повеќе поддржуваат десничарски и националистички партии, додека во други учествуваат во прогресивни движења.
Она што ги поврзува не е заедничка идеологија, туку незадоволството од постојната распределба на можностите и од политичките структури.
Може ли генерацијата што протестира и да ја промени власта?
Искуствата од последните години покажуваат дека младинските протести можат да имаат големи политички последици.
Во Бангладеш, студентското движење во 2024 година придонесе за падот на долгогодишната власт на Шеик Хасина.
Во Непал, масовните протести во 2025 година доведоа до политичка криза и промена на владата.
Но симнувањето на една влада не значи дека проблемите поради кои започнале протестите автоматски се решени.
Истражувањето на политиколозите Ерика Ченовет и Метју Себул, објавено во „Journal of Democracy“ во 2026 година, посочува дека младинските движења можат да бидат исклучително влијателни, но често се соочуваат со сериозни тешкотии кога треба да ја претворат уличната мобилизација во долгорочни политички и институционални промени.
Децентрализираната организација може да биде предност за брзо ширење на протестите, но истовремено го отежнува преговарањето, формулирањето заедничка програма и преземањето политичка одговорност.
Дополнителен проблем е ризикот од насилство. Во повеќе земји протестите биле проследени со силни полициски интервенции, масовни апсења и повреди. Во одделни случаи насилство употребувале и групи меѓу демонстрантите.
Правото на мирен протест останува основно демократско право, но трајната промена зависи и од тоа дали движењата ќе успеат да изградат поширока општествена поддршка.
Генерација што одбива неизвесноста да ја прифати како нормална состојба
Од Европа до Азија и Латинска Америка, новиот бран протести покажува дека младите сè потешко ги прифаќаат објаснувањата дека економската несигурност, високите кирии, слабите јавни услуги и ограничените можности се неизбежен дел од современиот живот.
Нивните родители растеле со ветувањето дека образованието и работата ќе обезбедат постепен економски напредок. Денешните млади сè почесто се соочуваат со реалност во која ниту дипломата ниту редовната плата не се доволни за финансиска независност.
Затоа протестите не се само барање за повеќе пари во образованието, пониски кирии или оставки на политичарите.
Тие претставуваат и пошироко преиспитување на општествениот договор меѓу граѓаните и институциите.
Генерацијата З сè уште нема единствено светско движење, заедничка политичка програма или ист одговор за иднината.
Но од Париз до Тирана, од Мадрид до Њу Делхи, младите покажуваат дека не сакаат пасивно да ги наследат проблемите на претходните генерации.
Дали протестите ќе донесат трајни промени ќе зависи од политичките одговори, организираноста на движењата и нивната способност незадоволството да го претворат во конкретни реформи.
Засега е јасно едно: Генерацијата З веќе почна да влијае врз политичката агенда во земји на неколку континенти.
