Skip to content
Додека Европската Унија подготвува нов систем за основање компании за 48 часа и најмногу 100 евра, Македонија се обидува да го намали административниот товар врз стопанството преку Реформската агенда 2024–2027. Земјата веќе располага со електронски систем за регистрација и можност за основање поедноставено друштво со капитал од едно евро. Сепак, меѓународните анализи укажуваат дека трошоците, административните обврски и парафискалните давачки остануваат предизвик за малите компании.
Европската Унија на 23 октомври направи нов чекор кон создавање единствен корпоративен режим, преку кој претприемачите би можеле да основаат компанија целосно онлајн за најмногу два дена. Предложениот модел „EU Inc.“ треба да им овозможи на компаниите полесно да пристапуваат до капитал и да го прошируваат работењето на европскиот пазар.
Но додека Брисел се обидува да ги отстрани бариерите меѓу 27 национални системи, во Македонија главниот предизвик е поинаков: како веќе воспоставениот едношалтерски систем да се надгради со поедноставни и поевтини процедури за секојдневно работење.
Фирма со капитал од едно евро, но реалните трошоци се повисоки
Македонија одамна го воведе едношалтерскиот систем за регистрација на трговски друштва преку Централниот регистар.
Официјалните информации предвидуваат дека одлуката за регистрација, по доставување целосна документација, може да се донесе за четири часа. Во практиката, според Агенцијата за странски инвестиции, процесот обично трае два до три работни дена.
Дополнително, македонското законодавство овозможува основање поедноставено друштво со ограничена одговорност – ПДОО – со минимална основна главнина од само едно евро.
Но основната главнина не е исто што и вкупниот трошок за отворање фирма.
Според извештајот на ОЕЦД за политиките за мали и средни претпријатија од 2026 година, иако самата регистрација не се наплатува, вкупниот трошок за процесот на започнување бизнис е проценет на приближно 12.000 денари, односно околу 195 евра.
Оваа проценка вклучува пошироки трошоци и не е целосно споредлива со европската најава за регистрација до 100 евра, но покажува дека административната цена за започнување бизнис не завршува со уписот во регистарот.
Реформската агенда: 100 постапки, 28 давачки и нови рокови
Намалувањето на административниот товар е една од обврските на Македонија во рамките на Реформската агенда 2024–2027, поврзана со европскиот План за раст.
Во делот на деловното опкружување се предвидени поедноставување на административните процедури, оптимизација на парафискалните давачки и поголема дигитализација на услугите за компаниите.
Во 2026 година е утврдена методологија и листа од 100 административни постапки, со цел најмалку 50 од нив да бидат поедноставени до крајот на годината.
Тоа значи дека реформата е во фаза на реализација и дека вистинскиот ефект треба да се измери преку бројот на постапки што навистина се изменети, скратени или дигитализирани.
Паралелно се спроведува и реформата на парафискалните давачки.
Во Реформската агенда беше предвидено оптимизирање на 28 давачки од претходно мапираните 377. Според информациите за спроведувањето, преземени се мерки за оптимизација на 19 надоместоци поврзани со МАЛМЕД, шест во Централниот регистар и давачки поврзани со лиценците за алкохол.
Пријавениот потенцијал за заштеди од овие интервенции изнесува околу 4,28 милиони евра.
Сепак, потребно е да се разграничат планираните и проценетите заштеди од веќе реализираните финансиски ефекти врз претпријатијата.
ОЕЦД: Дигитализацијата напредува, административниот товар останува
Извештајот на ОЕЦД од 2026 година признава дека Македонија располага со еден од најдолго воспоставените едношалтерски системи во регионот.
Истовремено, организацијата укажува дека користењето на дигиталната регистрација останува ограничено, меѓу другото поради барањето за квалификуван електронски потпис.
ОЕЦД констатира и дека компаниите во Македонија продолжуваат да се соочуваат со значителен административен и регулаторен товар, додека реформите за оптимизација на парафискалните давачки сè уште не биле целосно спроведени во периодот опфатен со анализата.
Слични забелешки има и Меѓународниот монетарен фонд. Во оценката од 2026 година, ММФ наведува ограничен напредок во поедноставувањето на деловните регулативи и консолидирањето на парафискалните давачки.
Овие наоди не значат дека реформите отсуствуваат, туку дека институционалните активности треба да се преточат во мерливи резултати.
Нови закони, но и прашањето за нивната примена
Во изминатиот период Македонија усвои и дополнителни документи поврзани со деловното опкружување, меѓу кои Стратегијата за мали и средни претпријатија 2025–2030.
Во рамките на Реформската агенда се работи и на законска рамка за рано предупредување и спречување несолвентност, со цел компаниите што се соочуваат со финансиски тешкотии навреме да добијат можност за преструктурирање.
Ова е важна разлика во однос на реформата „EU Inc.“.
Додека новиот европски режим треба да го олесни основањето и прекуграничното работење на компаниите, македонската агенда опфаќа поширок пакет интервенции во деловното опкружување, вклучително и административни трошоци, постапки и спречување несолвентност.
Дали компаниите ги чувствуваат реформите?
Според мониторингот на Институтот Преспа од јули 2026 година, напредокот во Реформската агенда е видлив на законодавно и институционално ниво, но реализацијата на целосно оперативните и проверливи резултати заостанува зад формалното донесување мерки.
Анализата опфаќа 39 реформски чекори, поврзани со приближно 131,66 милиони евра финансиска изложеност, и предупредува дека доцнењето може да влијае врз пристапот до средствата од Планот за раст.
Токму затоа прашањето за деловното опкружување не се сведува само на бројот на донесени закони или усвоени стратегии.
За компаниите најважно е колку документи мора да достават, колку долго чекаат дозвола, колку различни институции треба да посетат и колку вкупно плаќаат за административни услуги.
Европските 100 евра и македонскиот реформски тест
Европскиот систем „EU Inc.“ сè уште не е усвоен како конечна регулатива. Советот на ЕУ ја утврди преговарачката позиција, а следуваат преговори со Европскиот парламент.
Македонија, пак, има постојна инфраструктура за основање компании и започнати реформи за олеснување на деловното работење, но дел од клучните обврски имаат рокови до крајот на 2026 година.
Оттука, споредбата не е само во тоа колку евра чини отворањето фирма или колку часови трае регистрацијата.
