Skip to content
Капиталните инвестиции ја туркаат економијата напред, но буџетот забрзува уште побрзо во минус: дали Македонија купува економски раст со дефицит?
На прв поглед, бројките изгледаат одлично.
Македонската економија во вториот квартал од 2026 година пораснала за 4,3 проценти, што е највисок квартален раст по постпандемиските квартали во 2021 година. Градежништвото пораснало за дури 21,9 проценти, бруто-инвестициите за 16,5 проценти, извозот за 10,4 проценти, трговијата за 4,1, а индустријата за 3,9 проценти.
Но зад оваа добра вест стои едно непријатно прашање: Колку од растот е резултат на економска сила, а колку на државното трошење?
Токму оваа дилема ја отвора најновиот „Макроекономски монитор“ на Finance Think.
Растот има една голема зависност – државните инвестиции
Според Finance Think, растот на градежништвото во вториот квартал во голема мера е поврзан со нискоградбата, која пораснала за 48,9 проценти, и со специјализираните градежни работи, со раст од 61,5 проценти.
Ова, според институтот, може да се припише на реализацијата на капиталните инвестиции на државата, и на национално и на локално ниво.
Тоа е важна економска разлика.
Кога државата гради пат, железница, водовод, енергетска инфраструктура или друга продуктивна инфраструктура, парите од буџетот не исчезнуваат. Тие стануваат работа за градежните компании, плати за работниците, побарувачка за материјали и услуги, а подоцна можат да ја зголемат и продуктивноста на целата економија.
Затоа самото постоење на буџетски дефицит не значи дека државата троши неодговорно.
Прашањето е што купува државата со тој дефицит.
А токму тука бројките стануваат посложени.
7,1 процент дефицит за половина година
Во првата половина од 2026 година буџетскиот дефицит достигнал 7,1 процент од БДП.
Тоа е значително над целогодишната проекција од 4,1 процент.
Со други зборови, државата за само шест месеци веќе направила дефицит кој е многу над нивото што го планирала за целата година.
Истовремено, капиталните инвестиции во првата половина од годината се реализирани со 41,7 проценти од годишниот план.
Тука се појавува суштинската дилема.
Ако високото задолжување главно финансира продуктивни инвестиции, може да се аргументира дека државата денес троши повеќе за утре да произведува повеќе.
Но ако дефицитот расте побрзо од продуктивноста и од идните приходи што треба да ги создадат инвестициите, тогаш економијата добива краткорочен импулс, а буџетот добива долгорочен товар.
Добар дефицит и лош дефицит
Еден поедноставен начин да се разбере ова е преку разликата меѓу инвестиција и потрошувачка.
Ако државата се задолжи за изградба на инфраструктура која ќе ги намали транспортните трошоци, ќе привлече инвестиции, ќе ја зголеми продуктивноста и ќе создава економска активност со години, тогаш задолжувањето има економска логика.
Ако, пак, задолжувањето главно финансира тековни расходи, субвенции или расходи кои не создаваат дополнителен производствен капацитет, идните генерации го наследуваат долгот без соодветен нов извор на економски раст.
Во реалноста, буџетот е мешавина од двете.
И токму затоа Finance Think не вели дека капиталните инвестиции сами по себе се проблем. Институтот оценува дека растот на БДП во значајна мера, иако не целосно, е индуциран од буџетската потрошувачка која ја ограничува можноста за доволна фискална консолидација.
Проблемот е што и пензискиот буџет е под притисок
Уште една бројка од извештајот го усложнува случајот.
Пензискиот дефицит во првата половина од годината е реализиран со 55 проценти од годишно планираното ниво. Здравствениот дефицит е реализиран со 40,8 проценти.
Во исто време, личната потрошувачка пораснала за 3,3 проценти, поттикната не само од растот на платите, туку и од растот на кредитирањето на домаќинствата и значителниот раст на пензиите во последните две години. Finance Think наведува номинален раст на платите од 7,3 проценти и раст на кредитите на домаќинствата од 12,1 процент.
Така се создава една поширока слика: градежништвото го турка БДП преку јавните инвестиции, а потрошувачката го турка преку растот на доходите, пензиите и кредитите.
И двете имаат своја цена за јавните финансии.
Растот не е проблем. Прашањето е што останува зад него.
Тука е можеби најважниот дел од целата приказна.
Не е проблем што државата инвестира.
Напротив, во економија со инфраструктурни дефицити, јавните капитални инвестиции можат да бидат неопходни за забрзување на растот.
Проблемот настанува ако градежниот бум стане самата економска политика.
Зашто патот од 4,3 проценти раст до одржлив економски развој не е автоматски.
Изградениот пат треба да овозможи побрз транспорт.
Железницата треба да ја намали цената на превозот.
Енергетската инфраструктура треба да ја намали неизвесноста и трошоците за компаниите.
Водоводот и канализацијата треба да ја подобрат продуктивноста и квалитетот на живот.
А инвестициите во јавната инфраструктура треба да создадат услови приватниот сектор да инвестира повеќе.
Ако тоа не се случи, тогаш државата само го поместува растот од иднината во сегашноста.
Најинтересната бројка не е само БДП
Има уште една бројка во извештајот што заслужува внимание.
И покрај растот на БДП од 4,3 проценти, невработеноста во вториот квартал останала на 11,3 проценти, а Finance Think оценува дека пазарот на труд не реагирал на растот на БДП.
Во исто време, неформалната вработеност пораснала од 13,3 на 14,3 проценти од вкупната вработеност.
Тоа отвора уште едно прашање: Ако државата троши милијарди и економијата расте, зошто ефектот не се гледа посилно на пазарот на труд?
Особено ако растот е предводен од градежништвото.
Finance Think предупредува дека високата неформална вработеност може да биде показател дека сивата економија, особено во градежништвото, не се намалува.
Значи ли 4,3 проценти дека економијата е во добра форма?
Не мора.
Но не значи ни спротивното.
Економијата навистина расте. Индустријата и трговијата имаат позитивни стапки, извозот расте, а инвестициите се зголемуваат. Тоа се реални позитивни движења.
Но структурата на растот е исто толку важна како и неговата големина.
А во вториот квартал од 2026 година голем дел од приказната се врти околу градежништвото и јавните капитални инвестиции.
Затоа вистинското прашање не е: „Дали 4,3 проценти раст е добар?“
Туку: „Колку од тој раст ќе остане кога ќе се намали буџетскиот импулс?“
Тоа е тестот за одржливоста.
Дали дефицитот е оправдан?
Од економска гледна точка, одговорот не може да биде само „да“ или „не“.
Дефицит финансиран со продуктивни инвестиции може да биде оправдан.
Но за тоа мора да се види што ќе произведат тие инвестиции: повисока продуктивност, нови приватни инвестиции, поголем извоз, подобра инфраструктура, повеќе формални работни места и повисоки идни буџетски приходи.
Ако тие ефекти се појават, денешниот дефицит може да биде цена за поголема економија утре.
Ако не се појават, останува само едната страна од сметката: долгот.
И токму затоа бројката од 7,1 проценти дефицит во првата половина од годината не треба ниту да се игнорира ниту автоматски да се прогласи за доказ за неодговорно трошење.
Треба да се постави многу попрецизно прашање: Што точно добива Македонија за парите со кои го создава овој дефицит?
Зашто економскиот раст од 4,3 проценти е добра вест.
Но вистинската економска победа би била кога растот ќе продолжи и тогаш кога буџетот повеќе нема да мора толку силно да го турка.
