Мицкоски зборува за пензиите денес, Мемов и Фискалниот совет зборуваат за сигурноста на пензионерите утре

Изјавите на директорот на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување Никола Мемов и на премиерот Христијан Мицкоски за состојбата со пензискиот систем на прв поглед звучат како две сосема спротивни слики.

Мемов предупредува дека дефицитот расте и дека само за исплата на пензиите недостигаат околу 500 милиони евра, а како едно од можните решенија го посочува постепеното зголемување на придонесите.

Мицкоски, пак, уверува дека пензискиот систем е „апсолутно стабилен и сигурен“ и дека засега нема да се зголемува ниту придонесот ниту старосната граница за пензионирање.

Кој тогаш е во право?

Одговорот е посложен: системот навистина функционира и пензиите не се загрозени во непосреден рок, но истовремено има сериозен структурен финансиски проблем кој не може да се реши само со уверување дека пари ќе се најдат во Буџетот.

54,4 или 64 милијарди денари – од каде доаѓа разликата?

Првата забуна во јавноста е околу самата големина на дефицитот.

Фискалниот совет, повикувајќи се на анализата на Finance Think, зборува за структурен дефицит од 54,4 милијарди денари во 2025 година, односно околу 5,2 проценти од БДП.

Во таа бројка се вклучени пензиите, трошоците поврзани со Вториот пензиски столб и обврските за здравствено осигурување на пензионерите. Околу 41 процент од средствата потребни за системот во 2025 година биле покриени преку државниот буџет, што е повеќе отколку во 2023 година, кога учеството било околу 36 проценти.

Мемов, пак, зборува за состојбата во 2026 година и посочува вкупен дефицит од околу 64 милијарди денари, или околу 10 милијарди денари повеќе од претходната година.

Но, неговата бројка е разложена на три дела: околу 32 милијарди денари за исплата на пензии, 13,7 милијарди за здравственото осигурување на пензионерите и 19,6 милијарди денари за транзициските трошоци поврзани со Вториот столб.

Затоа не е прецизно да се каже дека „на ПИОМ му недостига една милијарда евра само за пензии“.

Станува збор за вкупен јаз од околу 64 милијарди денари во пошироката конструкција, додека Мемов проценува дека за самата исплата на пензиите недостигаат околу 500 милиони евра.

Тоа се две различни пресметки.

Но има уште една важна корекција: 18,8 проценти веќе не се актуелни

Во јавната дебата постојано се повторува стапката од 18,8 проценти, затоа што толкава беше стапката на задолжителниот придонес за пензиско и инвалидско осигурување од 2020 до јуни 2026 година.

Но, од јули 2026 година стапката е зголемена на 19,9 проценти. Тоа го потврдува и Управата за јавни приходи.

Ова е важно бидејќи аргументот на Мемов дека „18,8 проценти не се доволни“ се однесува на претходната стапка.

Истовремено, Фискалниот совет препорачува постепено зголемување до 20 проценти.

Значи, разликата меѓу сегашните 19,9 проценти и предложените 20 проценти е релативно мала. Вистинската дилема не е дали стапката ќе биде 19,9 или 20 проценти, туку дали во иднина треба повторно да се зголемува и кој треба да го понесе товарот.

Зошто системот е „стабилен“, ако има толкава дупка?

Тука се среќаваат двете различни перспективи.

Од аспект на пензионерот, Мицкоски има основа да каже дека системот е стабилен ако под тоа се подразбира дека пензиите се исплаќаат и државата обезбедува средства кога сопствените приходи на Фондот не се доволни.

Пензискиот систем не мора секој месец сам да ги покрие сите свои расходи само од придонесите. Државниот буџет е дел од неговото финансирање. Во Фискалната стратегија 2026–2030 Министерството за финансии предвиде дека ПИОМ ќе има и сопствени приходи и трансфери од Централниот буџет. За 2026 година биле планирани околу 50,7 милијарди денари буџетски трансфери кон Фондот.

Но од аспект на долгорочната одржливост, предупредувањето на Мемов и Фискалниот совет е многу посериозно.

Прашањето не е дали државата може да најде пари за пензиите следниот месец.

Прашањето е колку голем дел од буџетот ќе мора да издвојува за пензискиот систем во иднина и што ќе остане за здравство, образование, инфраструктура и други јавни потреби.

Дупката не исчезнува ако ја покрие Буџетот

Ова е можеби најважната работа што јавноста треба да ја разбере.

Кога државата од Буџетот префрла десетици милијарди денари за да се затвори јазот во ПИОМ, тоа не значи дека проблемот исчезнал.

Само се префрла од една сметка на друга.

Во 2025 година структурниот дефицит на пензискиот систем бил околу 5,2 проценти од БДП. Без реформи, анализата на Finance Think за Фискалниот совет проектира раст до 6,3 проценти од БДП во 2030 година и околу 6,6 проценти во периодот 2035–2037 година.

Уште поважно, најризичниот период се очекува подоцна, кога демографските промени ќе го притиснат односот меѓу работниците и пензионерите.

Според анализата, во периодот 2038–2048 година бројот на осигуреници по пензионер би можел да падне под 1,3. На долг рок тоа значи сè поголем товар врз секој активен работник и врз државниот буџет.

Зголемување на придонесите или подоцна пензионирање?

Тука доаѓаме до суштината на актуелната политичка дебата.

Едното решение е повисок придонес.

Тоа значи поголем трошок за работодавачите и работниците, но и поголеми приходи за пензискиот систем. Проблемот е што повисоките придонеси можат да го поскапат трудот и да создадат дополнителен притисок врз платите и работните места.

Другото решение е подоцнежно пензионирање.

Фискалниот совет предлага зголемување на старосната граница за една година, како и можност за доброволно продолжување на работниот однос.

Тоа значи повеќе години во кои човек плаќа придонеси и помал број години во кои прима пензија.

Но оваа мерка има и социјална цена. Не може на ист начин да се очекува 65- или 66-годишен работник во канцеларија и човек кој цел работен век работел физички тешка работа да продолжат со работа.

Затоа и самиот Фискален совет не предлага една магична мерка, туку комбиниран пакет.

Најголемиот проблем не е една ставка

Според анализата на Finance Think, само зголемување на придонесите или само зголемување на старосната граница не би било доволно.

Комбинираниот пристап вклучува постепено зголемување на придонесот до 20 проценти, промена на начинот на индексација на пензиите, намалување на неформалната економија и поголемо учество на жените на пазарот на трудот. Во такво сценарио дефицитот би можел да биде значително помал – околу 4,2 проценти од БДП во 2030 година, наместо 6,3 проценти без реформи.

Интересно е што самото зголемување на старосната граница нема најголем ефект. Според анализата, нејзиното влијание во комбинираниот пакет е релативно мало – помалку од 0,2 процентни поени од БДП.

Тоа значи дека пензискиот проблем не може да се реши само со тоа што граѓаните ќе работат една година подолго.

А каде се пензиите?

Тука политичкиот проблем станува најчувствителен.

Македонија во изминатиот период имаше повеќе зголемувања на пензиите, вклучително и линеарни зголемувања. Фискалниот совет предупредува дека таквата политика дополнително го зголемува трајниот расход на системот, особено кога приходите од придонеси не растат со иста динамика.

Во март 2026 година, според официјалните податоци на Министерството за социјална политика, демографија и млади, во земјата имало 349.390 корисници на пензија, а просечно исплатената пензија била 28.120 денари.

Тоа ја покажува и политичката тежина на секоја реформа: станува збор за стотици илјади луѓе чиј приход директно зависи од системот.

Затоа секое намалување на растот на пензиите, промена на формулата или продолжување на работниот век веднаш станува социјално и политички чувствително прашање.

Значи, дали ПИОМ е пред колапс?

Не.

Нема основа од достапните податоци да се тврди дека пензиите утре нема да можат да се исплатат. Државата и понатаму обезбедува значителни буџетски средства за ПИОМ, а актуелната Влада тврди дека системот е стабилен.

Но исто така нема основа да се тврди дека нема сериозен проблем само затоа што пензиите редовно се исплаќаат.

Бројките на Фискалниот совет покажуваат структурен дефицит, растечко учество на Буџетот во финансирањето и неповолни долгорочни демографски трендови. Ако ништо не се промени, проектираниот дефицит продолжува да расте.

Ќе има пензии утре. Но, вистинското прашање е: колку ќе чини пензијата на идните генерации и кој ќе ја плати разликата меѓу она што денес го уплаќаме и она што системот ќе треба да го исплаќа?

Токму затоа изјавите на Мемов и Мицкоски не мора да се исклучуваат.