Skip to content
Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска тврди дека Министерството немало никакво учество во преземањето на Стопанска банка Битола од српската „Алта банка“. На собраниската надзорна расправа таа ја префрли одговорноста за банкарските согласности на Народната банка, а за постапката за преземање на Комисијата за хартии од вредност. Но, нејзиното објаснување отвори ново прашање, ако Министерството немало никаква улога, зошто на предлог на министерката Владата на 23 септември 2025 година донела три заклучоци поврзани со понудата на „Алта банка“ и акциите на 16 јавни институции и претпријатија?
Таа повтори дека нејзината одбрана се темели на хронологијата и потсети дека Народната банка на 1 септември 2025 година дала претходна согласност за стекнување квалификувано учество, а Комисијата за хартии од вредност на 10 септември ја одобрила јавната понуда за преземање.
Понудата била објавена на 11 септември, со рок за прифаќање до 10 октомври.
Министерката нагласи дека до моментот кога Владата расправала за акциите на јавните субјекти, регулаторната постапка веќе била спроведена и дека Министерството не учествувало во одлучувањето кој ќе стане сопственик на банката.
Таа беше категорична дека Министерството за финансии апсолутно немало никакво учество при преземањето, ниту помогнало купувачот да се стекне со мнозинскиот пакет. Но, во ова објаснување се мешаат две различни работи, регулаторното одобрување на преземањето и постапувањето со акциите што ги поседувале јавни институции.
За првата постапка навистина одлучуваат Народната банка и Комисијата за хартии од вредност. За втората, според објавениот владин записник, Владата донела конкретни заклучоци токму на предлог на Димитриеска-Кочоска.
Министерката може да тврди дека немала право да издава банкарска согласност. Тоа е точно. Но, тоа не е одговор на прашањето зошто нејзиното министерство ја отворило темата за прифаќање или одбивање на понудата од страна на 16 јавни субјекти.
На седницата од 23 септември 2025 година Владата разгледувала како треба да постапат институциите што поседувале акции во Стопанска банка Битола. Меѓу нив биле Фондот за здравствено осигурување, Електрани на Северна Македонија, Агенцијата за вработување и други јавни субјекти.
Со првиот заклучок им било укажано во рок од три дена да ја разгледаат можноста за прифаќање или одбивање на понудата, водејќи сметка за ограничувањата од Изборниот законик. Вториот заклучок предвидувал дека, доколку нема законски пречки за продажба, одговорните лица треба да достават писмени изјави за прифаќање на понудата најдоцна до 10 октомври.
Со третиот заклучок Генералниот секретаријат на Владата бил задолжен да ја достави постапката за прифаќање или одбивање на понудата. Овие заклучоци не докажуваат дека министерката наложила продажба, ниту дека институциите навистина ги продале акциите. Но, покажуваат дека Владата активно го организирала постапувањето на јавните субјекти во рамките на понудата.
Зошто било потребно Владата да ги повикува институциите да се изјаснат во рок од три дена? Кој оценил дека е потребен таков рок? Дали Министерството изработило анализа на понудата или само ја пренело постапката утврдена во проспектот?
И уште поважно, дали јавните субјекти биле навистина слободни да ја одбијат понудата или владините заклучоци создале институционално очекување таа да биде прифатена? Димитриеска-Кочоска денес понуди и дополнително објаснување: Владата постапувала во изборен период и сакала да предупреди на ограничувањата за продажба на државен капитал.
Изборниот законик предвидува ограничувања за располагање со државен капитал и имот во определени периоди поврзани со изборите. Затоа е легитимно државните институции да бидат предупредени да не преземаат незаконски дејства.
Но, ако единствената цел била предупредување за изборната забрана, зошто заклучоците истовремено предвидувале и доставување писмени изјави за прифаќање на понудата, доколку не постојат законски пречки?
Тоа не е доказ за незаконско постапување. Но, е прашање за кое министерката треба да понуди попрецизно објаснување.
Особено затоа што датумот 10 октомври бил во периодот на изборната кампања, пред локалните избори закажани за 19 октомври 2025 година. Кочоска тврди дека рокот не го определила Владата, туку бил преземен од јавно објавената понуда за преземање. И тоа може да се провери преку проспектот.
Но, фактот дека рокот бил утврден од купувачот не објаснува целосно зошто Владата го вклучила во сопствен заклучок за постапувањето на јавните институции.
Тука има уште едно противречие во нејзиното образложение. Министерката посочи дека на 19 септември 2025 година во „Службен весник“ било објавено дека понудата веќе ја прифатиле акционери со над 74 проценти од акциите, со што бил надминат предвидениот праг на успешност.
Таа овој момент го претстави како доказ дека преземањето практично било завршено пред Владата да расправа на 23 септември. Меѓутоа, официјалната одлука на Комисијата за хартии од вредност за успешноста на понудата е донесена на 16 октомври 2025 година.
Надминувањето на прагот за успешност во текот на понудата не е исто што и нејзиното конечно завршување и утврдување на резултатите од страна на регулаторот.
На 16 октомври Комисијата утврдила дека преку понудата „Алта банка“ Белград се стекнала со 345.175 обични акции, односно 88,2852 проценти од вкупниот број акции на битолската банка. Заедно со акциите што веќе ги поседувала, српската банка достигнала 93,2571 проценти од сопственоста.
Тоа значи дека конечниот акционерски удел бил поголем од процентот пријавен во септември, пред владината седница.
Ова не докажува дека токму акциите на јавните институции ја направиле разликата. Но, потврдува дека хронологијата на министерката не е доволна за да се заклучи дека по 19 септември повеќе немало значајни постапки во процесот на преземање.
Затоа е неопходно да се утврди дали некоја од 16-те јавни институции ја прифатила понудата по владината седница, колку акции биле опфатени и како тоа влијаело врз конечната сопственичка структура.
Ова е прашање што не може да се затвори со повикување на Народната банка.
Понудената цена била 3.777 денари по акција. Вкупната вредност на 345.175 акции преземени преку понудата изнесува приближно 1,3 милијарди денари, односно околу 21,1 милион евра.
Тоа е вредност на целата реализирана понуда, а не вредност на акции во државна сопственост. Колку од тие пари биле исплатени на јавни институции, доколку воопшто имало такви продажби, останува да се утврди.
Токму затоа министерката треба да објави колку акции поседувале 16-те субјекти пред преземањето, кои од нив ја прифатиле понудата, по кој датум и со каков финансиски резултат. Без овие информации не може да се утврди дали државниот имот бил продаден, дали продажбата била во согласност со изборните ограничувања и дали Владата имала какво било влијание врз конечниот сопственички пакет.
Од друга страна, би било неосновано од постоењето на владините заклучоци автоматски да се извлече заклучок дека министерката незаконски му помогнала на српскиот купувач.
За такво тврдење се потребни докази за конкретно постапување, реализирани трансакции и евентуално прекршување на законите. Но, министерката самата ја постави расправата на теренот на документите. Оттука, логично е јавноста да ги добие и документите од Министерството за финансии што биле основа за владините заклучоци.
Тоа станува уште поважно по развојот на настаните во октомври годинава.
На 30 октомври 2026 година Народната банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата на „Алта банка“ Белград, наведувајќи значително влошување на финансиската состојба, проблеми со ликвидноста и ризици за интересите на депонентите. Веднаш потоа Народната банка во Македонија воведе привремена администрација во „Алта банка“ Битола.
Клиентите се соочија со ограничувања на одливните трансакции, додека институциите уверуваа дека преземаат мерки за заштита на депозитите и стабилноста на банкарскиот систем. Димитриеска-Кочоска на собраниската расправа нагласи и дека нема значителна изложеност на буџетските корисници кон банката, бидејќи нивните средства се водат преку трезорскиот систем.
Според нејзините информации, само едно јавно претпријатие имало сметка во банката со износ од околу 100.000 денари. Ако овие податоци се точни, тие се важни за процената на директниот ризик за јавните средства.
Но, прашањето колку пари јавните субјекти имаат депонирано во банката денес е различно од прашањето дали претходно продале акции во процесот на преземање. Со едното не може да се одговори на другото.
Министерката тврди дека не учествувала во изборот на купувачот. За таа постапка навистина постојат посебни регулаторни надлежности.
Но, со истата категоричност таа треба да објасни што точно значело нејзиното вклучување на седницата на Владата од 23 септември 2025 година. Дали Министерството само информирало за понудата и предупредило на изборните ограничувања? Или иницирало постапување на јавните институции што можело да резултира со прифаќање на понудата?
Ако станувало збор исклучиво за правно предупредување, зошто во заклучоците била вклучена можноста за доставување писмени изјави за продажба?
Во случајот со „Алта банка“, Народната банка треба да го објасни одобрувањето на квалификуваното учество, Комисијата за хартии од вредност законитоста на постапката за преземање, а Владата сопствените заклучоци за акциите на јавните институции.
Димитриеска-Кочоска има право да ги отфрли обвинувањата дека посредувала во купувањето на банката. Но, нејзиното тврдење дека Министерството немало апсолутно никакво учество е премногу широко ако под учество се подразбира и институционалното постапување поврзано со понудата.
