За храна се потребни речиси 26.000 денари месечно

минималната

Владата повторно ја отвора можноста за ограничување на трговските маржи на основните прехранбени производи, додека трошоците за живот продолжуваат да растат. Синдикалната минимална кошница за ноември достигна 70.827 денари, а само за храна и пијалаци на четиричлено семејство му се потребни 25.902 денари. Но, и доколку бидат ограничени маржите, останува прашањето колку од тоа намалување навистина ќе стигне до потрошувачите.

Македонските граѓани би можеле повторно да купуваат основни прехранбени производи со ограничени трговски маржи. Владата ја разгледува оваа можност како одговор на растечките трошоци за живот, но засега нема донесено конкретна одлука, ниту е утврден процентот на евентуалното ограничување.

Министерот за економија и труд Бесар Дурмиши изјави дека за воведување ваква мерка ќе се разговара на владина седница доколку надлежниот сектор достави конкретен предлог.

Тоа значи дека ограничувањето не е веќе усвоена мерка, туку една од опциите за интервенција на пазарот.

За храна се потребни речиси 26.000 денари месечно

Според Сојузот на синдикатите на Македонија, вредноста на синдикалната минимална кошница во ноември достигнала 70.827 денари, односно 469 денари повеќе од октомври.

Само за храна и пијалаци на четиричлено семејство му се потребни 25.902 денари месечно. За режиски трошоци се предвидени 6.379 денари, а за транспорт уште 5.105 денари.

Истовремено, просечната потрошувачка кошница што ја пресметува Министерството за економија и труд за октомври изнесувала 59.149 денари, што претставува месечно зголемување од 942 денари или 1,6 отсто.

Двете кошници се пресметуваат според различни методологии и не може директно да се споредуваат како идентични показатели. Сепак, и двете укажуваат на зголемени трошоци за основните потреби на домаќинствата.

Особено значаен е податокот дека растот на владината кошница во октомври најмногу се должел на храната и пијалаците.

Зошто ограничувањето на маржите не значи автоматски поевтинување?

Трговската маржа е дел од структурата на продажната цена, но не е единствениот фактор што определува колку граѓаните плаќаат на каса.

Врз крајната цена влијаат набавните цени, транспортот, енергијата, трошоците за работа, даноците и условите на пазарот.

Ако Владата воведе максимална трговска маржа, тоа би можело да ги ограничи дополнителните поскапувања кај одредени производи или да доведе до намалување на нивните цени.

Но, конечниот ефект ќе зависи од висината на дозволената маржа, списокот на производи и начинот на кој ќе се спроведува контролата.

На пример, ако производ се набавува за 100 денари и трговецот пресметува маржа од 20 отсто на набавната цена, продажната цена пред данок изнесува 120 денари. Доколку маржата се ограничи на 10 отсто, цената би изнесувала 110 денари, под услов набавната цена и другите трошоци да останат исти.

Македонија веќе имаше ограничени маржи – што покажа искуството?

Во февруари 2025 година Владата воведе ограничување на маржите за 102 групи основни прехранбени производи и средства за хигиена, како и ограничување на цените за осум групи најосновни производи.

Според официјалната Фискална стратегија, мерките придонеле за забавување на инфлацијата во март 2025 година, кога годишната стапка се намалила на 2,7 отсто, а на месечно ниво цените се намалиле за 1,3 отсто.

Сепак, тоа не значи дека целокупното намалување на инфлацијата може да се припише исклучиво на ограничените маржи. Врз цените влијаат и сезонските движења, светските цени на храната и другите економски фактори.

Претходното искуство отвора и друго прашање: што се случува со цените откако привремените ограничувања ќе престанат да важат?

Новите казни за нефер трговски практики треба да бидат десетпати повисоки

Паралелно со можноста за ограничување на маржите, се подготвуваат и измени на Законот за забрана на нефер трговски практики.

Според најавите на министерот Дурмиши, целта е до крајот на годината да се усогласи заеднички став за законските измени, по што тие би биле доставени до Собранието.

Предвидено е казните за прекршување на законот да се зголемат десетпати. Така, казна од 20.000 евра би се зголемила на 200.000 евра.

Најавено е и проширување на законскиот опфат врз производителите и дистрибутерите.

Сепак, ограничувањето на трговските маржи и Законот за нефер трговски практики не се иста мерка. Првото директно ја ограничува дозволената маржа за определени производи, додека второто регулира недозволени практики во односите меѓу учесниците во синџирот на снабдување со земјоделски и прехранбени производи.

Инфлацијата е 3,3 отсто, но граѓаните и натаму чувствуваат поскапувања

Според Државниот завод за статистика, во октомври годишната инфлација изнесувала 3,3 отсто, додека на месечно ниво цените се зголемиле за 0,4 отсто.

Но, пониската инфлација не значи дека цените се вратиле на претходното ниво. Таа покажува дека просечниот раст на цените е побавен.

За граѓаните, особено за семејствата со пониски приходи, најзначајно е колку чини секојдневното купување храна, а не само просечната стапка на инфлација.

Токму затоа евентуалното ограничување на маржите ќе биде оценувано според ефектот врз цените на основните производи, а не само според бројот на производи што ќе бидат опфатени.

Ќе има ли пониски цени или само нова привремена мерка?

Засега остануваат неодговорени неколку суштински прашања: кои производи би биле опфатени, колкава би била максималната маржа, колку долго би траела мерката и како би се контролирало нејзиното спроведување.

За потрошувачите, најважниот резултат би бил реално намалување или стабилизирање на цените на производите што секојдневно ги купуваат.

За трговците и производителите, пак, важно е мерките да бидат јасни, предвидливи и засновани врз реалните трошоци, за да не предизвикаат нарушувања во снабдувањето.

Додека Владата го разгледува следниот чекор, семејната кошница продолжува да расте. И токму тоа е суштината на проблемот: не е доволно цените да растат побавно, доколку приходите на домаќинствата не можат да ги следат трошоците за основните животни потреби.

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?

Најчитано

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?