Skip to content
Србија влегува во предвремените парламентарни избори на 25 октомври со две силно мобилизирани политички страни, повеќемесечни студентски протести зад себе и изборна кампања во која прашањето повеќе не е само кој ќе ја формира следната влада, туку каков политички модел ќе продолжи по изборите.
Тоа е суштината и на личниот став на поранешниот дипломат Небојша Вујовиќ објавен на N1, кој Србија ја опишува како длабоко поделено општество во кое незадоволството и политичката напнатост се наталожени пред октомвриското гласање. Дел од неговите формулации се остри политички оценки, но поширокиот контекст навистина покажува земја во која изборите доаѓаат по речиси две години протести и силно нарушена доверба меѓу власта и нејзините противници.
Протестниот бран започна по уривањето на бетонската настрешница на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, при што загинаа 16 лица. Несреќата прерасна во симбол на пошироките обвинувања за корупција, нетранспарентност и неодговорност на институциите. Власта на Александар Вучиќ ги отфрла тврдењата дека политичкиот систем е одговорен за трагедијата и повеќепати ги обвинуваше деловите од протестното движење и опозицијата за политичка злоупотреба на случајот.
Она што започна како студентски блокади постепено прерасна во организирано политичко движење. „Студентска листа – Студентите победуваат“ веќе е официјално регистрирана за изборите и достави 69.099 заверени потписи, речиси седум пати повеќе од законски потребниот минимум. На листата има 250 кандидати – професори, лекари, уметници, активисти, претприемачи и други јавни личности.
Од другата страна е Српската напредна странка и политичкиот блок околу Александар Вучиќ, кој повеќе од една деценија е доминантна фигура во српската политика.
Вучиќ најави дека на 27 септември ќе поднесе оставка од функцијата претседател и ќе се кандидира за премиер на предвремените избори. Со тоа изборната трка дополнително се персонализира – студентската листа се обидува да настапи без еден доминантен лидер, додека владејачкиот блок повторно силно се врзува за политичкиот авторитет на Вучиќ.
Токму тука се гледа и една од најдлабоките линии на поделба.
Студентското движење ја претставува трката како избор за промена на институциите и системот на владеење. Власта, пак, ја претставува својата политика како гаранција за стабилност и тврди дека нејзините противници се политички некоординирани и делумно под влијание однадвор. Тоа се спротивставени политички наративи, а изборите ќе покажат како тие се преточуваат во гласови.
Дополнителен проблем е што политичкиот фронт против власта не е целосно обединет.
Дел од опозициските партии решија да не поднесат свои листи и да ги поддржат студентите, додека други партии ќе настапат самостојно. И дел од академската јавност побара опозицијата да се повлече во корист на една студентска листа, оценувајќи дека фрагментацијата може да ја ослаби нејзината позиција.
Самиот студентски блок, пак, влегува во политиката со ризик што го немаше додека беше исклучиво протестно движење.
Во моментот кога протестот станува изборна листа, мора да понуди кандидати, политики, одговори за економијата, надворешната политика, Косово, европската интеграција и управувањето со државата. Политичката мобилизација на улица и управувањето со институции не се иста работа.
Но долгите редици за потписи покажаа дека движењето има значителен мобилизациски капацитет. Во повеќе градови граѓаните со часови чекаа за да ја поддржат листата, а аналитичарите оценуваа дека студентите успеале на почетокот на кампањата да создадат видлива политичка динамика. Тоа не е исто што и изборна прогноза, но е показател дека движењето прераснало во релевантен изборен фактор.
Истовремено, односот меѓу институциите и демонстрантите дополнително ја продлабочи недовербата.
Human Rights Watch во својот извештај за 2025 година забележа случаи на прекумерна употреба на сила, произволни приведувања и напади врз новинари за време на протестите. Српските власти негираа дека постои систематска репресија и тврдеа дека полицијата реагирала кога демонстрациите преминувале во насилство или блокирање институции и сообраќај.
Затоа сегашната политичка напнатост не е само предизборна.
Таа е резултат на долг период во кој голем дел од општеството престана да гледа на институциите како на неутрален арбитер, додека поддржувачите на власта протестите ги гледаат како обид политички да се смени власта надвор од редовниот демократски процес.
Вујовиќ во својот текст оди уште подалеку и оценува дека Србија влегува во период на нестабилност и дека политичката власт на Вучиќ ќе биде сериозно оспорена. Тоа е негова политичка процена, а не факт или сигурна прогноза.
Проверливиот факт е дека Вучиќ самиот ги помести редовните парламентарни избори од 2027 на октомври 2026 година, по долготрајните протести и барањата за предвремено гласање.
И затоа 25 октомври има поголема тежина од обични предвремени избори.
За власта тоа е обид повторно да добие изборен легитимитет по речиси две години протести. За студентите тоа е прв тест дали масовната поддршка на улиците може да се претвори во парламентарна сила. За традиционалната опозиција изборите се тест дали може да опстане покрај нов политички актер кој презеде дел од нејзиниот простор.
А за Србија во целина, изборите ќе покажат нешто уште поважно – дали длабоката политичка поделба ќе се претвори во институционален натпревар или ќе продолжи и по затворањето на избирачките места.
