Skip to content
Германскиот канцелар Фридрих Мерц влегува во еден од најтешките викенди откако ја презеде функцијата. Во недела се гласа во Мекленбург-Западна Померанија и Берлин, а резултатите доаѓаат само две недели по тешкиот пораз на неговата ЦДУ во Саксонија-Анхалт. Во Берлин веќе отворено се разговара што ќе се случи доколку конзервативците повторно загубат значителен дел од поддршката.
Politico анализира пет институционални и политички патишта што би можеле да се отворат по изборите – од доброволно повлекување на Мерц, преку обид за промена на канцеларот во Бундестагот или гласање доверба, до негово останување на функцијата со обид да ја консолидира партијата. Станува збор за сценарија, а не за одлуки што веќе се донесени.
Причината што ваква дебата воопшто се води е изборниот пад на ЦДУ и истовремениот раст на Алтернатива за Германија. На 6 септември АфД освои 43,8 проценти во Саксонија-Анхалт, додека ЦДУ падна на 17,2 проценти. Reuters објави дека актуелните национални анкети ја ставаат АфД на 27 до 29 проценти, а ЦДУ/ЦСУ на 18 до 20 проценти. Тоа се мерења на јавното мислење во овој момент, а не прогноза за следните федерални избори, кои редовно треба да се одржат во 2029 година.
Најнепријатната слика за Мерц доаѓа од Мекленбург-Западна Померанија. Последната анкета на INSA, цитирана од Reuters, покажува 37 проценти за АфД, 35 за СПД и само седум проценти за ЦДУ. Ако резултатот биде близок до тие бројки, партијата на канцеларот би се нашла само два процентни поени над изборниот праг од пет проценти.
Ситуацијата во Берлин е поинаква, но ни таму ЦДУ не влегува комотно во изборите. Последното истражување на Infratest dimap покажува 21 проценти за Левицата и 20 проценти за ЦДУ, пред АфД со 18, Зелените со 16 и СПД со 12 проценти. Истражувањето е направено десетина дена пред изборите и самата агенција предупредува дека расположението на гласачите може дополнително да се менува до гласањето.
Токму затоа ЦДУ за недела свика вонредна средба на партиското раководство. Според Politico, таа треба да почне околу еден час пред објавувањето на првите излезни анкети. Во партијата се очекува разговор не само за резултатите, туку и за тоа дали Мерц има доволна политичка поддршка за да продолжи со досегашниот курс.
Најдиректниот пат до промена би бил Мерц самиот да се повлече. Но тоа не би значело автоматска промена на владата. Германскиот претседател би можел да побара тој привремено да остане на функцијата додека Бундестагот не избере нов канцелар, а евентуалниот наследник би морал да обезбеди мнозинство кое во сегашната коалициска поставеност практично подразбира договор и со СПД.
Во германската јавност веќе се споменуваат имиња како премиерот на Северна Рајна-Вестфалија Хендрик Вист и лидерот на баварската ЦСУ Маркус Зедер. Во анализите се појавуваат и Борис Рајн и сојузниот министер за внатрешни работи Александер Добринт. Но засега нема договорен наследник, а токму отсуството на јасна алтернатива е еден од факторите што ја усложнува секоја брза промена на врвот.
Доколку Мерц одбие доброволно да се повлече, германскиот Устав го прави неговото принудно менување значително потешко. Бундестагот може да го смени канцеларот преку таканаречено конструктивно гласање недоверба, што значи дека пратениците не можат само да го соборат актуелниот канцелар – истовремено мора да изберат нов со апсолутно мнозинство.
Друга можност е самиот Мерц да побара гласање доверба во Бундестагот. Ако го загуби, може да се отвори уставен пат кон предвремени парламентарни избори, иако распуштањето на парламентот не е автоматско. Токму овој механизам беше употребен на крајот од мандатот на Олаф Шолц во 2024 година. Мерц, сепак, неодамна изјави дека не сака преку гласање доверба да ја турка својата реформска агенда.
На хартија постои и математичка можност нова владина конструкција да зависи од директна или индиректна поддршка од АфД. Но тоа би значело рушење на досегашниот политички „заштитен ѕид“ со кој ЦДУ/ЦСУ ја исклучува соработката со партијата. Мерц повеќепати ја отфрли можноста неговата влада да зависи од поддршката на АфД.
Истовремено, не треба да се занемари и наједноставниот исход – Мерц да остане канцелар. Осум премиери од ЦДУ во средата објавија заедничка порака во која побараа фокус на „сигурност и дејствување“, наместо на кадровски расправии. Во документот не го споменуваат Мерц по име, но Reuters го оценува како обид да се намали внатрепартиската дебата пред изборите. Поддршка за продолжување на неговиот мандат јавно изрази и Зедер.
Мерц, од своја страна, тврди дека сака да го заврши целиот четиригодишен мандат и дека Германија во моментот има потреба од политичка стабилност. Тој ја отфрла идејата неговата иднина автоматски да се врзува со резултатот на една или две покраински изборни трки и инсистира дека владата треба да продолжи со реформската агенда.
Но неделното гласање ќе даде нови конкретни податоци за состојбата на ЦДУ во две многу различни покраини. Особено внимание ќе има на Мекленбург-Западна Померанија, каде партијата на канцеларот според последните мерења е сведена на едноцифрена поддршка, како и на Берлин, каде може да загуби значителен дел од резултатот од 2023 година.
Затоа прашањето по недела нема да биде само кој победил во Берлин и Шверин. За ЦДУ ќе се отвори и многу поголема дебата – дали изборните загуби се локални удари што може да се надминат или сигнал дека партијата мора да менува курс, кадровска поставеност или односите во федералната коалиција.
