Skip to content
Пред новиот самит на Обединетите нации за биолошката разновидност, анализите откриваат сериозен недостиг од средства за заштита на природата. Иако државите се обврзаа да обезбедуваат 200 милијарди долари годишно, реалното финансирање се движи меѓу 75 и 92 милијарди долари. Во меѓувреме, уништувањето на природните живеалишта продолжува.
Светот се соочува со огромен јаз меѓу ветувањата за заштита на природата и парите што навистина се издвојуваат за таа цел. Државите се обврзаа да мобилизираат 200 милијарди долари годишно за зачувување на биолошката разновидност до 2030 година, но најновите анализи покажуваат дека моменталното финансирање е далеку под поставената цел.
Според податоците објавени од Асошиејтед прес на 16 октомври, годишните средства за заштита на природата се проценуваат на меѓу 75 и 92 милијарди долари.
Тоа значи дека недостигаат од 108 до 125 милијарди долари годишно за достигнување на глобалната цел.
Податоците се објавени во пресрет на самитот на Обединетите нации за биолошката разновидност, кој ќе се одржи во Ереван, Ерменија.
Државите ветија заштита на 30 отсто од планетата
Во 2022 година, на меѓународната конференција за биолошка разновидност во Монтреал, државите постигнаа договор до 2030 година да обезбедат заштита на најмалку 30 отсто од копнените и морските површини.
Оваа цел, позната како „30 до 30“, треба да помогне во спречување на исчезнувањето на растителните и животинските видови, уништувањето на шумите и деградацијата на природните екосистеми.
Но, најновите проценки покажуваат дека напредокот не е доволен.
Само околу 26 отсто од копнените и 12 отсто од морските површини се опфатени со обврски за заштита што се движат кон исполнување на глобалната цел.
Тоа не значи дека сите овие површини веќе имаат целосна и ефективна заштита. Реалната состојба зависи од спроведувањето на националните политики, надзорот и управувањето со заштитените подрачја.
Пари има за активности што ја уништуваат природата
Еден од најголемите парадокси на глобалните политики е што државите истовремено издвојуваат огромни средства за економски активности што можат да ѝ наштетат на природата.
Меѓународниот договор од Монтреал предвидува постепено намалување или пренасочување на субвенциите што негативно влијаат врз биолошката разновидност, во вредност од најмалку 500 милијарди долари годишно до 2030 година.
Станува збор за различни облици на финансиска поддршка кои можат да поттикнуваат уништување шуми, прекумерно искористување природни ресурси или загадување.
Проблемот не е само во недостигот од нови средства, туку и во начинот на кој се распределуваат постојните јавни финансии.
Ако земјите продолжат да субвенционираат активности што предизвикуваат еколошка штета, средствата за заштита на природата можеби нема да бидат доволни за да ги надоместат последиците.
Најсиромашните земји зависат од меѓународната поддршка
Земјите во развој се меѓу најизложените на последиците од уништувањето на природата, иако често немаат доволно сопствени средства за заштита на екосистемите.
Меѓународната заедница се обврза да обезбеди најмалку 20 милијарди долари годишно за поддршка на земјите во развој до 2025 година.
Според новите проценки, оваа цел би можела да биде достигната, но идното финансирање останува неизвесно.
Намалувањето на развојната помош во одредени земји и растечките буџетски притисоци претставуваат дополнителен ризик.
Ова е особено важно за земјите што располагаат со големи тропски шуми, богата биолошка разновидност и природни живеалишта од глобално значење.
Има напредок, но недостасува побрза акција
И покрај финансиските проблеми, во повеќе делови од светот се преземаат мерки за зголемување на заштитените подрачја.
Земји од Латинска Америка и Океанија најавиле значителни обврски за заштита на копнените и морските екосистеми.
Филипините, Камбоџа и Аргентина исто така воспоставиле нови заштитени подрачја.
Дополнително, коалиција од 17 земји и девет приватни организации најавила мобилизирање 500 милиони долари во следните пет години за обновување на загрозени видови.
Сепак, експертите предупредуваат дека ваквите активности мора значително да се прошират за светот да ги исполни целите поставени за 2030 година.
Македонија и предизвикот за заштита на природното богатство
Глобалниот недостиг од финансии за биолошката разновидност е важен и за Македонија, каде што природните екосистеми се изложени на различни притисоци.
Заштитата на националните паркови, езерата, реките и шумските подрачја бара постојани инвестиции во мониторинг, управување и спречување на незаконски активности.
Особено важни се прашањата за заштита на Охридскиот Регион, управувањето со водните ресурси и зачувувањето на природните живеалишта.
Но, прогласувањето одредено подрачје за заштитено не е доволно доколку нема соодветни финансиски средства, стручни кадри и институционален надзор.
Затоа меѓународната дебата за финансирањето на природата отвора и домашно прашање: колку средства се издвојуваат за реална заштита на природните богатства и колку успешно тие се користат?
Времето до 2030 година истекува
До поставениот рок за глобалните цели остануваат нешто повеќе од три години.
Заштитата на биолошката разновидност не е само еколошко прашање. Таа е поврзана со безбедноста на храната, снабдувањето со вода, здравјето на населението и економската стабилност.
Уништувањето на шумите, деградацијата на земјиштето и исчезнувањето на видовите можат да предизвикаат последици што бараат многу поголеми трошоци за санација отколку што би биле потребни за навремена заштита.
Затоа новиот самит во Ереван ќе биде важен тест за подготвеноста на државите да ги претворат меѓународните ветувања во конкретни финансиски обврски.
Засега, бројките покажуваат дека светот ветува многу повеќе отколку што издвојува за заштита на природата.
