Skip to content
Астрономите за првпат директно потврдија дека карпеста планета во зоната погодна за живот успеала да задржи атмосфера. Откритието се однесува на LHS 1140 b, свет оддалечен околу 48 светлосни години, кој веќе подолго време се смета за една од најинтересните цели во потрагата по услови слични на оние на Земјата.
Наспроти насловите дека е пронајдена планета со „атмосфера како Земјината“, научниците засега не тврдат дека воздухот на LHS 1140 b е составен од азот и кислород, ниту дека на нејзината површина постои живот. Потврдено е присуство на хелиум во горните слоеви на атмосферата, кој полека истекува во вселената. Наодот е важен затоа што покажува дека планетата воопшто има атмосфера и дека успеала да ја задржи милијарди години.
LHS 1140 b е карпеста планета со маса поголема од пет Земјини маси. Таа орбитира околу ладна црвена џуџеста ѕвезда во соѕвездието Кит и се наоѓа во таканаречената населива зона – растојание на кое температурите теоретски би можеле да дозволат постоење течна вода, доколку атмосферските и површинските услови се соодветни.
Населивата зона, сепак, не е доказ дека една планета е населена. Таа покажува само дека светот прима количина ѕвездена енергија која потенцијално овозможува вода во течна состојба. За вистинска процена се потребни податоци за составот и густината на атмосферата, притисокот, температурата, облаците, површината и можните океани.
Откритието е значајно затоа што црвените џуџести ѕвезди во младоста можат да бидат исклучително активни. Нивните силни зрачења и ѕвездени ерупции можат постепено да ја однесат атмосферата на блиските планети, оставајќи зад себе голи карпести површини. Досегашните набљудувања на повеќе мали планети околу вакви ѕвезди често не откриваа атмосфера или даваа нејасни резултати.
Тимот предводен од Колин Черубим од Харвард прво изработил теоретски модел според кој одредени поголеми карпести планети би можеле да задржат горна атмосфера богата со хелиум. Меѓу најдобрите кандидати се појавила токму LHS 1140 b.
Научниците ја искористиле ретката можност две планети од истиот систем да поминат пред својата ѕвезда во текот на една ноќ. Набљудувањата биле направени на 23 септември 2024 година со спектрографот WINERED, поставен на телескопот „Магелан Клеј“ во опсерваторијата Лас Кампанас во Чиле. Со анализирање на светлината што минувала низ просторот околу планетата, истражувачите ја препознале спектралната трага на хелиумот.
Кај соседната планета LHS 1140 c не бил пронајден доказ за атмосфера. Кај LHS 1140 b, пак, хелиумот бил регистриран во набљудувањата од 2024 година, но не и во податоците собрани една година подоцна. Истражувачите сметаат дека тоа може да значи дека брзината со која гасот ја напушта планетата се менува со текот на времето.
Научната важност не е само во составот на откриениот гас. Хелиумот служи како видлив доказ дека под него постои поширока атмосфера чиј целосен состав сè уште не е познат. Според истражувачите, атмосферата на планетата веројатно преживеала повеќе од три милијарди години и покрај зрачењето од нејзината матична ѕвезда.
Тоа ја прави LHS 1140 b важна цел за идните телескопски набљудувања. Следниот чекор ќе биде да се утврди кои други гасови се присутни, колку е густа атмосферата и дали под неа може да постои вода. Потврдувањето атмосфера не значи дека планетата е копија на Земјата, но отстранува една од најголемите пречки за можната населивост.
На Земјата атмосферата ја регулира температурата, овозможува стабилна течна вода и ја штити површината од дел од опасното зрачење. Планета без атмосфера, дури и ако се наоѓа на идеално растојание од својата ѕвезда, тешко би можела да одржува услови погодни за живот каков што го познаваме.
Астрономите не откриле кислород, биолошки гасови, организми или други траги на живот на LHS 1140 b. Не е потврдено ниту дека планетата има океани. Откритието покажува нешто поосновно, но досега недостижно – дека карпеста планета со соодветна температура, надвор од Сончевиот систем, може да има долготрајна атмосфера.
Студијата е објавена во научното списание „Science“, а истражувањето било поддржано од НАСА и Националната научна фондација на САД. Научниците очекуваат методот за откривање гасови што истекуваат во вселената да се користи и за други карпести планети, со што потрагата по населиви светови добива нова алатка.
