Skip to content
Известувачот на Европскиот парламент за Северна Македонија, Томас Вајц, испрати една од најдиректните критики досега за застојот на земјата на европскиот пат, оценувајќи дека во последната година не гледа ниту напредок, ниту реформи. Во интервју за „Еуроњуз Бугарија“, Вајц порача дека проблемот не е само во уставните измени, туку и во недоволната реформска агенда, особено во владеењето на правото, независноста на судството и борбата против корупцијата.
Според Вајц, уставните измени остануваат услов без кој преговорите со Европската Унија не можат вистински да продолжат. Тој вели дека внесувањето дополнителни заедници во Уставот е дел од европските стандарди за заштита на малцинствата и дека тоа прашање не е предмет на ново преговарање, туку обврска што земјата треба да ја исполни ако сака да оди напред во пристапниот процес.
Но, пораката на европратеникот оди подалеку од спорот со Бугарија. Вајц нагласува дека реформите во владеењето на правото се клучни не само за членството во ЕУ, туку и за функционирањето на државата. Тој предупредува дека без независно судство, ефикасни институции и реална борба против корупцијата, земјата не може да очекува доверба од граѓаните, ниту сериозни странски инвестиции.
Во нацрт-извештајот за Северна Македонија, кој Вајц го претстави во Комитетот за надворешни работи на Европскиот парламент, се наведува дека пристапниот процес е во застој, а напредокот во клучните области како владеењето на правото, судските реформи и борбата против корупцијата е недоволен. Во документот се посочуваат политичката поларизација, ограничените капацитети на јавната администрација и недостигот на одржлива политичка посветеност како фактори што ја забавуваат реформската испорака.
Вајц предупредува и на финансиски ризик од застојот. Според неговата изјава, доколку земјата не ги спроведе потребните реформи, 47 милиони евра од Планот за раст нема да завршат во Северна Македонија, туку може да бидат пренасочени кон соседните земји што побрзо ги исполнуваат условите. Тој ја поврзува европската агенда не само со политичкиот процес, туку и со конкретни средства и економски можности.
Во споредба со земјите од регионот, Вајц ја издвојува Албанија како пример на земја што напредува побрзо, особено во усогласувањето на законодавството. Тој вели дека процесот мора да остане заснован на заслуги и дека една земја не треба да биде задржувана затоа што друга не напредува. Во таа логика, раздвојувањето на патот на Албанија и Северна Македонија се чита како сигнал дека Брисел повеќе нема да чека регионални пакети ако реформите не се движат со исто темпо.
Сепак, Вајц остава простор дека Македонија сè уште може да ја фати шансата. Тој оценува дека земјата, како долгогодишен кандидат, веќе има поминато дел од патот што други држави сè уште го немаат поминато, но дека за приклучување кон групата со Албанија и Црна Гора потребна е сериозна политичка посветеност на реформите. Во овој момент, според него, таква волја не се гледа доволно јасно.
Пораката на Вајц доаѓа во период кога ЕУ повторно го забрзува проширувањето како геополитичка тема, особено поради војната во Украина и потребата Западен Балкан да се задржи во европската орбита. Во таков контекст, неговата оценка дека „цела година е изгубена“ е предупредување дека поволната европска клима не може да ја замени домашната реформска работа.