Skip to content
Шест месеци откако Рацин.мк првпат пишуваше за иднината на албанскиот остров Сазан, проектот за луксузен туристички комплекс сè уште нема конечен договор, архитектонски проект или објавена градежна дозвола. Но, во меѓувреме се појавија документи што отвораат друго, поконкретно прашање: не колку од островот ќе биде изграден, туку кој ќе управува со неговиот имот, пристаништето, крајбрежјето и пристапот ако инвестицијата биде реализирана.
Последната официјална порака стигна на 22 август од директорката на албанската Национална агенција за туризам Јола Хисај. Таа повтори дека нема договор со приватната страна, дека не е поднесен конечен архитектонски проект и дека Сазан не се продава. Воедно, повторно ја наведе површината од 45 хектари како периметар во кој може да се разгледува туристичката интервенција и нагласи дека јавниот пристап до островот мора да биде гарантиран.
Тоа е важна потврда на состојбата, но не го затвора прашањето што се отвори во јуни. БИРН тогаш објави нацрт-одлука според која повеќе од 5,5 милиони квадратни метри државен имот на Сазан требало административно да преминат од Министерството за одбрана кон Министерството за економија, како дел од постапките за стратегиската инвестиција. Станува збор за повеќе од 90 отсто од површината на островот.
Пребарувањето на јавно објавените владини и инвестициски акти до 23 август не покажа дека оваа нацрт-одлука во меѓувреме е објавена како конечен акт, ниту дека е јавно повлечена или заменета со друга одлука. Последниот експлицитно потврден статус е оној што Владата го дала за БИРН во јуни: документот бил пуштен во консултација и не бил спроведен.
Од 45 хектари до 5,5 милиони квадратни метри
Двете бројки не значат исто.
Комитетот за стратешки инвестиции на 30 декември 2024 година му додели посебен статус на проектот „Туристички ресорт – остров Сазан“, предложен од Atlantic Incubation Partners. Во одлуката инвестицијата е проценета на 1,4 милијарди евра, а Сазан е наведен со вкупна површина од 562 хектари. Сместувачките објекти, резиденциите и придружните туристички содржини се предвидени во зона од 45 хектари, заедно со планови за реконструкција и проширување на постојната марина и подобрување на пристанишната инфраструктура.
И на 22 август 2026 година албанската туристичка администрација продолжи да ги наведува тие 45 хектари како можен периметар на интервенција. Нема јавно објавен понов акт што покажува дека градежната зона е проширена на остатокот од островот.
Сосема друго е административниот опфат. Нацртот до кој дошол БИРН опфаќал три државни имоти со вкупно 5.518.779 квадратни метри земјиште, плус постојни објекти. Целта, според владината реакција, била консолидирање на имотот што со децении бил во воена администрација и олеснување на преговорите за државното учество во инвестицијата. Владата категорично негирала дека станува збор за приватизација.
Таквата постапка, всушност, е предвидена и во официјалните одлуки на Комитетот за стратешки инвестиции. Измената од 30 декември 2025 година го задолжува Министерството за економија да предложи одлука за консолидација на имотот и пренос на средствата кон Албанската инвестициска корпорација, како јавен субјект преку кој државата би учествувала во инвестицијата. Истата одлука предвидува Министерството за инфраструктура и Министерството за одбрана да ги утврдат техничко-правните услови за развој и користење на туристичката марина од инвеститорот.
Оттука, над 90 отсто не се површина предвидена за градба. Но, толкав административен опфат е релевантен затоа што идното функционирање на ресортот не зависи само од парцелите на кои би стоеле хотелите и вилите. Тоа зависи и од пристаништето, патиштата, крајбрежјето, плажите, инфраструктурата и од режимот по кој посетителите ќе доаѓаат на островот.
Државен остров, но кој ќе го регулира пристапот?
На 15 јуни Владата на Албанија соопшти дека Сазан останува државна сопственост и дека не е понуден на продажба. Предвидениот модел е државата да го внесе имотот како свој придонес и за возврат да добие удел во заедничкото вложување со инвеститорот. Тогаш Владата нагласи дека преговорите сè уште траат, дека нема конечен договор и дека не биле доставени ниту архитектонскиот проект ниту соодветната проценка на влијанието врз животната средина.
Два месеца подоцна, последната изјава на Националната агенција за туризам потврдува дека конечен договор и дефиниран архитектонски проект сè уште нема. Не е објавен ниту процентот што државата би го добила во заедничката компанија.
Тука е важна уште една разлика. Статусот на стратешки инвеститор е доделен за десет години, но тоа не значи дека идниот договор за користење и управување со Сазан ќе трае десет години. Официјалната одлука јасно предвидува конечната спогодба дополнително да ги утврди времетраењето на инвестицијата, обврските на страните и државните мерки за поддршка. Таа спогодба треба да добие и посебно законско одобрување во албанскиот парламент.
Нема објавен механизам што детално покажува како ќе функционира јавниот пристап ако ресортот стане оперативен. Владата вели дека островот нема да биде затворен, а Хисај сега експлицитно наведува дека јавниот пристап мора да се гарантира. Во февруари Општина Валона во картата на дозволени плажи за 2026 година за првпат го вклучи и Сазан, додека одлуките за стратешката инвестиција бараат неговите крајбрежни површини да бидат внесени во системот на плажни станици.
Но, сè уште не се објавени правилата за тоа кој ќе го контролира пристигнувањето во пристаништето, кои делови од крајбрежјето би биле достапни за посетители што не се гости на ресортот, дали ќе има ограничени зони, како ќе се користат плажите и каква оперативна улога ќе има инвеститорот во марината. Токму тука формалната државна сопственост и практичното управување стануваат две различни прашања.
Државата ја презема муницијата, инвеститорот дел од инфраструктурата
И трошоците се поделени посложено отколку што покажува првичната слика за приватна инвестиција од 1,4 милијарди евра.
Сазан нема функционален систем за снабдување со вода за потребите на голем ресорт. Планот на Комитетот за стратешки инвестиции предвидува алтернативното водоснабдување да го финансира инвеститорот. Трошокот за приклучување на електричната мрежа треба да го подмири страната што го бара приклучокот, а приватниот комплекс ќе мора да обезбеди сопствено решение за третман на отпадните води.
Кај неексплодираната муниција, меѓутоа, обврската е поинаква. Измената на одлуката од 30 декември 2025 година го задолжува Министерството за одбрана да го спроведе пиротехничкото расчистување и изречно утврдува дека трошоците ќе ги покрие самото министерство.
Тоа не е мала техничка задача. Документите на албанските вооружени сили што ги објави БИРН покажуваат ризик од неексплодирана муниција на копното, крајбрежјето и во морето околу островот. Идентификувани се четири поголеми ризични морски зони, а за целосната операција досега не е објавена вкупна цена или конечен рок.
До 23 август, исто така, не е пронајдена јавно објавена развојна или градежна дозвола конкретно за Сазан. Последната владина информација за проценката на влијанието врз животната средина останува онаа од 15 јуни, кога беше наведено дека таков документ за островот не е доставен; не е пронајдена понова официјална објава дека проценката е поднесена или одобрена.
Ова не треба да се меша со Звернец–Пиш Поро. Развојната дозвола, оградувањето на теренот, постапката за продлабочена еколошка проценка и судирите со демонстрантите во текот на летото се поврзани со одделниот проект на копното кај Звернец, а не со почеток на изградба на Сазан. И самата албанска владина информација од 15 јуни јасно ги третира двете локации одделно.
Најновиот фактички статус на островскиот проект затоа е необичен: 45 хектари и натаму се официјално наведени како можен простор за туристичка интервенција, но постапките за имотот, марината и крајбрежјето опфаќаат многу поширок функционален простор. Конечен договор нема, процентот на државниот удел не е објавен, нема дефиниран архитектонски проект, а во јавноста нема конкретен договорен режим за пристаништето, плажите и пристапот на посетителите. Не се објавени ниту конечната цена и временскиот план за расчистување на муницијата, ниту конечен акт со кој јунскиот план за административен трансфер на повеќе од 5,5 милиони квадратни метри е спроведен.
