Skip to content
Утее Бугарија бира нов претедател или претседателка. Главната трка е меѓу актуелната претседателка Илијана Јотова и поранешниот технички премиер Андреј Ѓуров. За Македонија, нивните досегашни позиции упатуваат на продолжување на условувањето на европскиот процес, со можни разлики во начинот на кој Софија ќе го води дијалогот.
На гласањето на 25 октомври учествуваат 27 кандидатски двојки. Истражувањето на „Маркет линкс“, спроведено од 13 до 19 октомври меѓу 1.006 полнолетни испитаници, покажува предност на Јотова со 47,3 отсто, наспроти 30,6 отсто за Ѓуров. Евентуалниот втор круг е предвиден за 1 ноември, па утрешното гласање може да ги одреди финалистите без да го реши изборот на претседател.
Јотова настапува со искуството од претседателската институција и поддршка од „Прогресивна Бугарија“ на премиерот Румен Радев и од Бугарската социјалистичка партија. Таа ја презеде претседателската функција во јануари, по повлекувањето на Радев, кому претходно му беше потпретседателка. Нејзината кандидатура нуди политички континуитет, вклучително и во односите со Македонија.
Нејзиниот став за македонските евроинтеграции е јасно документиран. Во февруари, на средба со претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта, порача дека нема да има напредок додека Бугарите не бидат внесени во македонскиот Устав. Во јуни истото барање го повтори пред претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, инсистирајќи и на заштита на правата на лицата што се изјаснуваат како Бугари и на спречување на говорот на омраза.
На 3 октомври Јотова изјави дека Софија е отворена за разговори со Скопје, но без ултиматуми и без отстапување од, како што ја нарече, европската политика. Од овие изјави произлегува дека нејзина победа би ја продолжила политиката на инсистирање врз исполнување на постојните обврски. Подготвеноста за средби кај неа е придружена со цврсто одбивање повторно да се преговара за основните услови.
Ѓуров доаѓа од поинаков политички круг. Економистот и поранешен подгувернер на Бугарската народна банка, кој ја водеше техничката влада во првите месеци од 2026 година, ја има поддршката на прозападната реформска опозиција. Во кампањата ги нагласува европската ориентација, независноста на институциите и предвидливоста на државната политика.
Неговиот однос кон Македонија, сепак, треба да се оценува и преку конкретните претходни изјави. Во јуни 2022 година, како претседател на пратеничката група на „Продолжуваме со промената“, Ѓуров го поврза укинувањето на бугарското вето со конкретни постапки и гаранции од Македонија и од Европа. Се спротивстави прашањето да се решава на референдум и ја поддржа европската интеграција на Западен Балкан како бугарски и европски интерес. Овие ставови се од периодот пред усвојувањето на компромисот од 2022 година и не претставуваат ново изборно ветување.
Проевропската платформа на Ѓуров остава простор за очекување попрагматичен институционален дијалог. Неговите документирани позиции, меѓутоа, не даваат основа да се најавува безусловно откажување од бугарските барања. За Скопје, можната предност би била во подготвеноста да се бараат практични решенија и да се намали политичката конфронтација, што ќе треба да се потврди со конкретни потези.
Очекувањата ги ограничуваат и овластувањата на функцијата. Бугарскиот претседател има дипломатско и политичко влијание, но надворешната политика ја води Владата. Дополнително, уставните измени се услов во договорениот европски процес. Кошта во јуни во Скопје повтори дека нивното усвојување останува неопходниот следен чекор за напредување во преговорите.
Победа на Јотова затоа би значела попредвидлив континуитет на досегашната политика. Победа на Ѓуров би отворила можност за поинаков пристап кон разговорите, чиј ефект ќе зависи и од односите со бугарската Влада. За Македонија, проверливото поместување би било поддршка за продолжување на европскиот процес по исполнувањето на договорените обврски, без додавање нови билатерални услови.
