Skip to content
Руската економија се соочува со ризик од продолжен пад во услови на високи воени трошоци, намалување на приходите од извозот, санкциски притисок и зголемување на буџетскиот дефицит. Според песимистичкото сценарио што го разгледува Централната банка на Руската Федерација, БДП на Русија може да се намали за 3–4% во 2027 година и за дополнителни 1,5–2,5% во 2028 година. Одделни проценки дозволуваат уште подлабок пад. Тоа би значело можен двегодишен период на економска контракција, споредлив по времетраење со најдолгите рецесии во последните децении.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Меѓу главните ризици, ЦБ на РФ ги наведува падот на цената на нафтата на 25–35 долари за барел, заострувањето на санкциите и можна глобална финансиска криза со размери слични на онаа од 2008 година, вклучително и потенцијална криза на пазарот на компании поврзани со вештачката интелигенција. Во такво сценарио, намалувањето на приходите од нафта и другите извозни приходи може да го ослаби рубљата, да го намали обемот на производството и да ја принуди владата поактивно да ги користи државните резерви. Дополнителен ризик претставува значителното намалување на ликвидниот дел од Фондот за национална благосостојба.
Во неповолно сценарио, инфлацијата може да се забрза до 11–13%, а основната каматна стапка на ЦБ на РФ да се врати на 19–21%. Тоа би создало дополнителни ограничувања за кредитирањето, инвестициите и потрошувачката побарувачка. Меѓу можните последици се и намалување на увозот, пад на приватната потрошувачка и задржување на високиот буџетски дефицит. Понатамошната динамика ќе зависи од цените на нафтата, санкцискиот режим, буџетската политика и одлуките на Централната банка.
Буџетскиот дефицит и зголемувањето на воените трошоци
Паралелно со тоа, се засилува притисокот врз федералниот буџет. Според проценката на „Сбербанк“, дефицитот на федералниот буџет на РФ во 2026 година може да достигне 7,3 трилиони рубљи, наспроти првично планираните 3,8 трилиони. Во првите осум месеци од 2026 година, буџетскиот дефицит веќе достигна 5,8 трилиони рубљи.
На 22 септември 2026 година, руските медиуми објавија дека за време на состанокот посветен на економски прашања, Владимир Путин изнел прогноза за дефицитот на федералниот буџет во 2027 година од 4,8 трилиони рубљи. Тоа е највисокиот планиран показател од 2022 година. Истовремено, искуството од последните години покажува значително отстапување на реалните резултати од првичните буџетски планови.
Растот на дефицитот е директно поврзан со обемот на воените трошоци. Според наведените проценки, во текот на летото тие биле зголемени за приближно 40% над планираните 12,9 трилиони рубљи, додека приходите од нафта и гас не обезбедуваат соодветен раст на буџетските приходи. Дефицитот се покрива преку државно задолжување и користење на средствата од Фондот за национална благосостојба, што постепено ја намалува достапната финансиска ликвидност.
Во 2026 година, дополнителен ризик претставува комбинацијата од висока основна каматна стапка, слаба инвестициска активност и недостиг на работна сила. Руската економија истовремено се соочува со знаци на прегревање и со зголемени ризици од структурно забавување. Доколку воените трошоци и понатаму ја определуваат буџетската политика, а приходната база не се проширува, реалниот дефицит повторно може да ги надмине првичните прогнозирани показатели.
Инфлацијата и зголемувањето на комуналните тарифи
Дополнителен притисок врз потрошувачките цени создава зголемувањето на тарифите за станбено-комунални услуги. Советникот на гувернерот на ЦБ на РФ, Кирил Тремасов, изјави дека индексацијата на тарифите, одложена до октомври, може да придонесе за годишната инфлација и да ја приближи до горната граница на актуелната прогноза на ЦБ на РФ — 7%.
Од 1 октомври тарифите за станбено-комуналните услуги во Русија се зголемуваат по вторпат во текот на годината. На крајот на 2026 година, кумулативното зголемување ќе изнесува околу 18%, што значително го надминува прогнозираното ниво на инфлација од 5,2%.
Најголем раст се очекува во Ставрополскиот крај — околу 22%. Во Дагестан тој ќе изнесува 19,7%, во Тамбовската област — 17,5%, во Тјуменската област — 17,2%, во Северна Осетија — 16,3%, а во Република Коми — 15,3%. Во Москва тарифите ќе се зголемат за околу 15%, а во Санкт Петербург — за 14,6%.
Трендот на побрз раст на тарифите може да продолжи и во наредните години. Според прогнозите на руското Министерство за економски развој, во периодот 2027–2029 година општата инфлација може да се стабилизира на околу 4%, но тарифите за комунални услуги ќе растат значително побрзо. Во 2027 година, гасот за домаќинствата може да поскапи за 9,1%, тарифите на мрежните компании — за 15,3%, а електричната енергија — за 8,6%. Во 2028 година се прогнозира натамошен раст: гасот — за 7%, мрежните тарифи — за 11,2%, а електричната енергија — за 9,1%.
ЦБ на РФ, исто така, го прекина циклусот на олабавување на монетарната политика и ја задржа основната каматна стапка на ниво од 14%. Притоа, регулаторот за првпат ја поврза својата одлука, меѓу другото, со последиците од нападите врз руската нафтопреработувачка инфраструктура. Во основната среднорочна прогноза, ЦБ на РФ предвидува продолжување на војната во Украина и постепено намалување на инфлацијата на 4% во 2027 година, додека ризичното сценарио предвидува нејзино забрзување до 11–13%.
Даночното оптоварување како начин на финансирање на дефицитот
Во услови на зголемени буџетски потреби, руската влада трета година по ред го зголемува даночното оптоварување врз населението и бизнисот. Целта е да се зголемат приходите во федералниот буџет и да се компензира растот на воените трошоци.
Според проценката на експертот од германскиот Институт за меѓународни и безбедносни прашања, Јанис Клуге, само во првата половина на 2026 година рускиот буџет потрошил 10,7 трилиони рубљи за армијата и набавка на вооружување — приближно една третина повеќе отколку во истиот период претходната година. Воените потреби веќе сочинуваат 43,8% од сите буџетски расходи и 57,3% од собраните даноци. До крајот на годината, трошоците за одбрана би можеле да достигнат околу 9% од БДП — највисоко ниво од советско време.
Предложениот пакет измени на Даночниот законик предвидува зголемување на оданочувањето на пасивните приходи на граѓаните, големите извозници на суровини и онлајн-купувањата. Даночната стапка на каматите од депозити, дивидендите, трансакциите со хартии од вредност и продажбата на имот може да се зголеми од 13–15% на 13–22%. Тоа би можело да опфати околу 4 милиони Руси, со исклучок на учесниците во таканаречената „СВО“.
За производителите на обоени метали и ѓубрива се предлага воведување данок на екстрапрофит со стапка од 30%, а за компаниите за ископ на злато — 20%. За странските онлајн-купувања се предлага воведување ДДВ од 22% без преоден период, како и царинска такса од 100 рубљи за пратки со вредност до 200 евра.
Министерот за финансии на РФ, Антон Силуанов, изјавува дека овие мерки треба да придонесат за стабилизација на јавните финансии. Според неговата проценка, буџетскиот дефицит во 2026 година би можел да изнесува околу 3% од БДП, односно 6,9 трилиони рубљи, наспроти првично планираните 1,6% од БДП, односно 3,7 трилиони рубљи.
Сепак, претходните даночни измени не успеаја да го компензираат растот на буџетските расходи. Во првите осум месеци од 2026 година, расходите на руската влада ги надминале приходите за 5,8 трилиони рубљи, а дефицитот бил приближно еден и пол пати поголем отколку во истиот период претходната година.
За приватниот сектор, понатамошното зголемување на даночното оптоварување создава дополнителни ризици. Во услови на слаба инвестициска активност, високи каматни стапки и намалување на профитабилноста на компаниите, извлекувањето дополнителни средства од економијата може да го зголеми ризикот од банкротства и да ги намали можностите на бизнисот за инвестирање.
Инвестицискиот пад
Посебен структурен ризик останува намалувањето на инвестициите. Руската влада прогнозира најдолг пад на инвестициската активност во последната деценија. Министерството за економски развој на РФ ја влоши прогнозата и очекува намалување на капиталните инвестиции најмалку три години по ред. Според овие проценки, закрепнувањето на инвестициската активност не е можно пред 2028 година.
На тој начин, руската економија истовремено се соочува со неколку меѓусебно поврзани проблеми: високи воени расходи, зголемување на буџетскиот дефицит, ограничување на приходите од извозот, високи каматни стапки, инфлациски притисок, зголемување на даноците и тарифите и намалување на инвестициите. На краток рок, државата може да компензира дел од овие нерамнотежи преку задолжување, користење на резервите и даночните приходи. Меѓутоа, доколку сегашната структура на државните расходи и неповолните надворешноекономски услови продолжат, просторот за таква политика постепено ќе се стеснува.
Клучното прашање за руската економија во 2027–2028 година нема да биде само стапката на раст на БДП, туку и способноста на државата истовремено да ги финансира воените трошоци, да ги одржува социјалните расходи и да го компензира падот на инвестициската активност без дополнително забрзување на инфлацијата и исцрпување на финансиските резерви.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
