Фотографија од дива депонија, точна локација и испратена пријава. За граѓанинот, следното прашање е едноставно – дали некој ќе постапи? За општината, тоа значи да се утврди надлежната служба, да се испрати екипа и да се провери што е сработено. Меѓу овие чекори се отвора просторот за доцнење, префрлање на одговорноста и повторно пријавување на истиот проблем.
Тројца коосновачи со македонски корени, кои работат од Торонто, Брисел и Сиднеј, развиваат платформа што треба да го олесни следењето на граѓанските пријави во општините. Наречена MyCivic, таа ги поврзува пријавите со задачите на службите и овозможува увид во роковите и преземените интервенции.
Во пишано интервју за Рацин.мк, тимот зборува за подготовката на пилот-проекти во Македонија, разговорите со општини од шест држави и прашањето што останува пресудно за секое вакво решение – дали ќе донесе видлива промена на терен. Мерливите резултати допрва ги очекуваат, а меѓу темите што ги отвораме се и трошоците, одговорноста за доцнењата и постапувањето кога службата тврди дека завршила работа, а граѓанинот го гледа истиот проблем.
Зад проектот стојат тројца коосновачи со македонски корени, кои работат од Торонто, Брисел и Сиднеј. Како го претворивте меѓународното искуство во заедничка бизнис-идеја и колкав дел од развојот е поврзан со Македонија?
– Животот во овие три града ни даде можност да видиме како различни средини решаваат слични проблеми. Секаде градоначалникот треба да знае што се случува на терен, која служба е задолжена и каде е потребна негова интервенција. Во тоа ја видовме и комерцијалната можност.
Создадовме платформа што ги поврзува граѓанските пријави со работата на службите, а на раководството му дава преглед за да одлучи каде да насочи луѓе, опрема и средства.
Работиме како меѓународен тим, а Македонија има директна улога во приспособувањето и подготовката за практична примена. Разговорите со македонските општини ни помагаат да разбереме како се поделени надлежностите меѓу општината и јавните претпријатија и што им треба на луѓето што секојдневно работат со пријави и теренски задачи. Така го приспособуваме решението на реалните локални услови.
На пазарот на технологии за паметни градови веќе има големи и искусни компании. Што нудите поинаку и зошто една општина би ве избрала токму вас?
– Разликата најдобро се гледа кога општината веќе има начин да прима пријави, а градоначалникот сè уште мора да побара извештаи од неколку служби за да дознае што е решено и што доцни. Нашиот пристап ги поврзува пријавата, надлежната служба, рокот, интервенцијата и потврдата за сработеното.
Градоначалникот може да ја види состојбата по населба или служба и, кога ќе забележи застој, да стигне до конкретната задача. Од мобилен телефон може да ги прегледува пријавите и на мапа да види каде се најбројни и каква е состојбата во одделни населби.

Тоа има практична вредност кога треба да се одлучи која екипа да се испрати, како да се усогласи работата на повеќе јавни претпријатија или каде да се инвестира следната година. Начинот на доделување и следење на задачите се приспособува според надлежностите на општината. Граѓанинот, пак, може да следи што е преземено и да добие повратна информација.
Што ви покажа претставувањето во Барселона? Кои контакти веќе прераснаа во конкретни преговори, пилот-проекти или договори?
– На сцената GovTech & Inclusive Communities во Барселона се претставивме преку проблем што го препознаваат градови со различна големина – како информацијата од терен да стигне до вистинската служба, а градоначалникот навреме да види каде треба да интервенира.
Настапот ни овозможи да го споредиме нашиот пристап со други решенија и да видиме колку јасно ја објаснуваме неговата вредност за општината. Во таква конкуренција, најсилниот аргумент е конкретно да покажете како му помагате на раководството да донесе подобра одлука.
Барселона ни отвори меѓународни контакти и можности за понатамошни разговори. Веќе водиме преговори со општини на повеќе пазари. Имињата и деталите за поединечните разговори ќе ги споделиме кога ќе бидат усогласени со другата страна.
Да тргнеме од секојдневието. Граѓанин пријавува дива депонија, дупка на улица или расипано осветлување. Што се случува потоа и како проверува дека проблемот навистина е решен?
– Ако забележи дива депонија, преку телефон може да ја означи локацијата и да приложи фотографија и краток опис. Пријавата се насочува до надлежната служба според правилата на општината. Раководителот гледа кој треба да излезе на терен, во кој рок и дали е потребно да се вклучи и јавно претпријатие. Ако повеќе граѓани ја пријавиле истата депонија, пријавите може да се поврзат и да се организира една интервенција.
Граѓанинот може да следи дали пријавата е примена, дали се постапува и кога е завршена. Службата може да приложи фотографија од исчистената локација или друга потврда за преземената работа. Така граѓанинот гледа што е направено, а општината добива историја на интервенциите.
Ако на истото место повторно се појави отпад, раководството има основа да провери зошто проблемот се враќа и да побара долгорочно решение.
Наведувате дека преговарате со општини од шест држави. Во која фаза е практичната примена и имате ли веќе мерливи резултати за побрзо решени пријави, помали трошоци или подобра организација?
– Водиме преговори со општини од Македонија, Србија, Косово, Белгија, Канада и Австралија. Практичната примена во Македонија ја подготвуваме преку пилот-проекти. Сега работиме на тестирање и на подготовка на службите што ќе ја користат платформата. Првите реални резултати ќе дојдат кога тие ќе почнат да работат со реални пријави и ќе имаме со што да го споредиме нивното постапување.
Сакаме да измериме колку време поминува од приемот на пријавата до нејзиното доделување, колкав дел од задачите се решаваат во рок и колку често екипите се враќаат на истата локација. Тоа ќе покаже каде е подобрена координацијата и дали е ослободено време за други задачи.
За да зборуваме за финансиска заштеда, резултатите треба да се споредат со реалните трошоци за работни часови, возила, материјали и други расходи на општината.
Што ги поврзува потребите на една македонска општина со оние во Белгија, Канада или Австралија? Каде се потребни најголеми приспособувања?
– Заедничка е потребата градоначалникот навреме да знае каде има проблем, кој е задолжен и каде е потребна негова интервенција. На раководителите им треба јасен преглед на обврските на екипите, а граѓаните сакаат да знаат дека некој ја презел и ја проследил нивната пријава. Тоа важи и за општина со неколку теренски екипи и за град во кој на иста улица работат повеќе служби.
Најголемите приспособувања се во начинот на работа – кој е надлежен за улицата, кој за осветлувањето, кој ја презема задачата ако се вклучени две институции и кој го известува граѓанинот.
Разлики има и во јазикот, роковите, постојните системи и правилата за пристап до податоците. Затоа со секоја општина прво утврдуваме како се движи една задача од прием до завршување, па според тоа го поставуваме системот.
Колку би чинело воведувањето во македонските општини и што би требало да променат во работата? Може ли да го користи и мала општина со ограничен буџет и малку вработени?
– Цената зависи од опфатот. Едно е општината да почне со неколку служби и да ги следи пријавите, задачите и роковите, а друго е да вклучи повеќе јавни претпријатија, поврзување со постојни системи и напредни анализи.
Понудата ја градиме според тоа што општината планира да користи. Во неа треба јасно да се види колку чинат првичното воведување и обуката, а колку тековното користење и поддршката.
И мала општина може да почне со неколку области во кои секојдневно има работа, на пример отпад, улици и осветлување. Потребно е однапред да се договори кој ја прима задачата, кој постапува, во кој рок и кој го потврдува завршувањето. Кога има малку луѓе, заедничкиот преглед може да помогне да се одлучи каде прво да се испратат екипите и да се избегнат повеќекратни излегувања за ист проблем.
Ако службата означи дека пријавата е решена, а граѓанинот тврди дека проблемот останал, кој го има последниот збор? Како се утврдува одговорноста за доцнењата?
– Кога има спор, одлуката треба да ја донесе одговорно лице што општината однапред го определила за проверка. Службата приложува што е направено, а граѓанинот може да посочи што останало нерешено, по можност со нова фотографија. Ако е потребно, се бара проверка на терен. Ако таа покаже дека проблемот останал, задачата треба повторно да се стави во работа.
Евиденцијата на задачата, рокот и преземените дејства дава основа за таква проверка. Раководителот може да види кога е примена пријавата, кога е доделена, дали чекала постапување од друга служба и кога е означена како завршена.
Така може да утврди каде настанало доцнењето и што треба да се промени во организацијата. За граѓанинот е важно да добие одговор што се потпира на проверка на конкретната состојба.
Како поединечните пријави можат да помогнат во планирањето на општинскиот буџет? Можете ли со пример да објасните како би се решавала причината за проблем што постојано се повторува?
– Да земеме улица што се поплавува по секој посилен дожд. По секоја пријава екипата излегува и ги чисти сливниците. Кога пријавите и интервенциите се собираат на едно место, општината може да види дека истиот дел повторно се поплавува и по чистењето. Тоа е основа градоначалникот да побара стручна проверка дали причината е во капацитетот на одводот, наклонот на улицата или друг дел од инфраструктурата.
Ако проверката покаже дека одводот треба да се реконструира, општината може да ги спореди трошоците за повторените интервенции со цената на трајното решение. Ќе има и податоци колку често се јавува проблемот и кои делови од населбата ги погодува.
Со тие информации полесно може да одреди приоритет во буџетот и да им објасни на граѓаните зошто токму таа инвестиција е потребна.
Што треба да постигнете во следните две години за да можете да зборувате за влијание врз меѓународниот пазар? Какви можности би отворил развојот за програмерите, инженерите и компаниите од Македонија?
– Сакаме општини во различни земји да ја користат платформата во секојдневната работа и да можат да покажат што се подобрило. Успех ќе биде ако градоначалник може да покаже дека повеќе задачи се решаваат во зададениот рок, дека службите полесно се координираат или дека податоците помогнале да се оправда конкретна инвестиција.
Ако таквите резултати можат да се повторат во општини со различна големина и организација, ќе имаме основа да зборуваме за влијание врз пазарот.
Растот може да отвори простор за програмерите, инженерите и компаниите од Македонија во развојот на софтвер, мапи, анализа на податоци, поврзување со општински системи, обука и поддршка.
Особено ни е важно искуството стекнато при решавање на проблемите во македонските општини да може да се примени и во други земји. Така домашните тимови можат да учествуваат во создавањето и воведувањето технологија што ќе се користи на меѓународниот пазар.

