Skip to content
Специјализираната меѓународна изложба Експо 2027 во Белград може да ја откаже само Владата на Србија, која е и гарант за исплата на отштета кон земјите-учеснички и Меѓународното биро за изложби (БИЕ). Изземање од финансиско обесштетување постои само во случај на природна катастрофа, додека преиспитувањето на придружниот план „Скок во иднината“ вреден 17,8 милијарди евра останува отворена опција без пенали кон странските учесници.
Организацијата на специјализираната изложба Експо 2027, закажана од 15 мај до 15 август 2027 година во Белград, не може да се откаже без финансиски последици поради сомнежи за корупција, носење посебен закон (лекс специјалис), директни спогодби или граѓанско незадоволство. Одговорноста за спроведување на настанот е исклучиво кај организаторот, потврдија од Меѓународното биро за изложби (БИЕ) за српскиот портал Н1.
Во случај земјата-домаќин да се повлече од организацијата, организаторот има обврска да им ги надомести на земјите-учеснички оправданите и директни трошоци, како и да му го надомести изгубениот приход на БИЕ. За исполнување на овие обврски гарантира Владата на Србија, а условите се утврдени во Досието за признавање кое Генералното собрание на БИЕ го усвои на 26 ноември 2024 година. Единствен исклучок од исплата на отштета е виша сила предизвикана од природна катастрофа, која како таква мора да ја признае Генералното собрание на БИЕ.
Од канцеларијата Експо 2027 во Белград потврдија за Н1 дека откажувањето од финансиски, политички или организациски причини не го ослободува организаторот од обврската за обесштетување. Оттаму додадоа дека досега не дошло до одложување на ниту една фаза од подготовките, а точниот износ на евентуалната отштета не може однапред да се утврди како единствена сума, бидејќи Генералното собрание на БИЕ го разгледува секое барање поединечно врз основа на доставена документација.
Генералниот секретар на БИЕ Димитри Керкенцес за неделникот „Време“ изјави дека подготовките се одвиваат според планот и дека повеќе од 140 учесници ќе почнат да ги преземаат своите изложбени простори од 1 декември. Во историјата на овие изложби беа забележани неколку откажувања, меѓу кои заедничката кандидатура на Виена и Будимпешта во деведесеттите години по референдумот во Австрија, како и изложбата во Аргентина во октомври 2020 година поради пандемијата на коронавирусот и финансиската криза.
За разлика од самата изложба, проектите опфатени со планот „Скок во иднината – Србија Експо 2027“ можат да бидат запрени или ревидирани без меѓународни отштетни побарувања. Според правилата на БИЕ, просторот за павилјоните на самата изложба не смее да надмине 25 хектари, додека организацијата Министерство на просторот проценува дека вкупниот план со придружните содржини во Србија зафаќа 799 хектари, односно 32 пати поголема површина.
Вкупната вредност на проектите во рамките на „Скок во иднината“, кој како целина не го усвоила ниту една државна институција, се проценува на 17,8 милијарди евра и се реализира преку посебен закон од 2024 година и меѓудржавни договори. Поранешниот претседател на Србија Александар Вучиќ во 2024 година во рамките на овој план најави изградба на национален стадион, 160.000 квадратни метри станови, три тематски паркови, Природонаучен музеј, аквариум и пренамена на Саемот во Белград.
Професорката на Градежниот факултет во Белград и идна народна пратеничка Сања Фриц оцени дека е неопходно да се ревидира договорната документација и да се разгледа укинувањето на законската рамка за овие инвестиции. Таа посочи дека станува збор за околу 18 милијарди евра инвестиции во инфраструктура и објекти што немаат суштинска врска со изложбата, нагласувајќи дека мора да се изврши и безбедносна проверка на веќе изградените објекти во комплексот Експо поради непочитување на процедурите при нивната реализација.
