Skip to content
По убедливиот пораз на републиканците на американските конгресни избори, политичката поддршка за Доналд Трамп почна да се преиспитува и меѓу неговите досегашни сојузници. Од европските десничарски лидери до влијателните технолошки компании во САД, сè повеќе јавни личности изразуваат несогласување со неговите политики или се обидуваат да изградат дистанца од Белата куќа. Последен пример е директорот на „Палантир“, Алекс Карп, кој најави дека би можел да поддржи демократски кандидат на претседателските избори во 2028 година.
Промената доаѓа само една недела по изборите на 3 ноември, на кои демократите ја презедоа контролата врз Конгресот, а републиканците претрпеа порази и во држави каде што претходно сметаа на силна поддршка.
Особено внимание предизвика интервјуто на Алекс Карп за „Политико“. Директорот на компанијата што стана еден од најважните технолошки партнери на администрацијата на Трамп сега вели дека Демократската партија направила доволно промени за повторно да ја разгледа можноста да ја поддржи.
Карп нагласи дека цел живот се сметал за демократ и прогресивец. Сепак, постави услов: не би поддржал претседателски кандидат поврзан со организацијата Демократски социјалисти на Америка.
Неговата изјава е значајна поради блиската деловна поврзаност на „Палантир“ со американската администрација.
Компанијата доби федерални договори вредни милијарди долари. Нејзините софтверски системи се користат во воените операции, обработката на разузнавачки податоци и имиграциските постапки на американските власти.
Платформата ImmigrationOS се користи од американската Служба за имиграција и царинска контрола, позната како ICE, во операциите поврзани со депортации.
Карп во минатото ги поддржуваше дел од политиките на Трамп, особено во областа на имиграцијата, одбраната и развојот на вештачката интелигенција. Според „Политико“, тој финансиски го поддржал и политичкиот комитет MAGA Inc.
Сега, меѓутоа, признава дека спроведувањето на имиграциските мерки отишло предалеку.
Неговата промена не значи дека „Палантир“ ги прекинува договорите со американската влада, ниту дека Карп веќе донел конечна одлука за изборите во 2028 година.
Но, таа покажува дека дел од технолошките лидери почнуваат да ги преиспитуваат своите политички позиции по промената на односот на силите во Вашингтон.
Во исто време, критики кон Трамп доаѓаат и од европските партии што со години јавно ја истакнуваа идеолошката блискост со него.
Во Германија, копретседателката на Алтернатива за Германија, Алис Вајдел, оцени дека американскиот претседател го прекршил ветувањето дека нема да води интервенционистичка надворешна политика.
Таа смета дека војната со Иран придонела за изборниот пораз на републиканците, затоа што гласачите не очекувале таква политика од претседател кој ветувал намалување на американското воено ангажирање во странство.
Слична оценка изнесе и Жордан Бардела, претседател на францускиот Национален собир.
Тој посочи дека американската воена интервенција во Иран има тешки последици за светската економија и дека вториот мандат на Трамп е помалку изолационистички од првиот.
Бардела, сепак, избегна директен личен напад врз американскиот претседател.
Во Италија, лидерот на Лигата, Матео Салвини, го поврза изборниот резултат со војните, меѓународните тензии и поскапувањето на животот.
Според него, последиците од овие политики ги чувствуваат семејствата преку повисоките цени и намалената куповна моќ.
Неговата изјава не претставува прекин на политичките односи со Трамп, но покажува дека економските последици од американската надворешна политика стануваат проблем и за неговите европски сојузници.
Британскиот политичар Најџел Фараж, еден од најпрепознатливите европски поддржувачи на Трамп, исто така го призна значењето на изборниот пораз и ги посочи војната со Иран и високите цени на горивата како фактори што ја нарушиле довербата на гласачите.
Иако не се откажа од сојузништвото со американскиот претседател, неговите оценки се дел од пошироката промена во настапите на европската десница.
Во Шпанија, лидерот на Вокс, Сантијаго Абаскал, избегна директно да го коментира изборниот неуспех на Трамп, нагласувајќи дека неговата партија дејствува во Шпанија, а не во американските сојузни држави.
Разликите меѓу овие реакции се значајни. Не станува збор за единствено организирано дистанцирање, ниту сите споменати политичари ја повлекле својата поддршка за Трамп.
Но, по изборите, дел од нив отворено критикуваат политики што претходно ги поддржувале или внимателно избегнувале да ги оспорат.
Промената е видлива и внатре во Републиканската партија.
По изборите, републикански советници и стратези побараа Белата куќа да го промени курсот, посочувајќи дека војната со Иран, трговските царини и растечките животни трошоци им нанеле политичка штета.
Републиканскиот стратег Џон Фихери ги оцени резултатите како голем пораз за претседателот и побара кадровски промени во администрацијата.
Незадоволството се појавува и меѓу дел од гласачите на движењето МАГА, кои сметаат дека Трамп не успеал да ги исполни очекувањата за економска стабилност и помало американско воено ангажирање во странство.
„Ројтерс“ пренесе сведоштва на гласачи што претходно повеќепати го поддржувале Трамп, но сега јавно го обвинуваат за изборните загуби на републиканците.
Сепак, поединечните критики не се доказ за целосно распаѓање на неговата политичка коалиција.
Трамп и понатаму има влијание врз значителен дел од Републиканската партија, а европските десничарски лидери во голем дел продолжуваат да делат слични позиции со него за имиграцијата, националниот суверенитет и културните прашања.
Она што се менува е подготвеноста јавно да го поврзуваат својот политички успех со неговата администрација.
Во 2024 година, победата на Трамп беше поздравена од голем број европски десничарски партии како потврда на нивната политичка насока. Две години подоцна, неговиот изборен пораз отвори прашање колку таквата блискост може да им помогне, а колку да им создаде дополнителен товар.
Во американскиот технолошки сектор, пак, победата на демократите создава нови услови за компаниите што работеа блиску со Белата куќа.
Со контрола врз Конгресот, демократите ќе можат да отвораат истраги и да бараат поголем надзор врз федералните договори, употребата на вештачка интелигенција и технологиите за надзор.
Токму во тој контекст треба да се гледаат и изјавите на Карп.
Неговата подготвеност да поддржи демократски кандидат не е доказ дека ја напуштил администрацијата со која неговата компанија има големи договори.
Но, е показател дека политичката промена во Вашингтон веќе се одразува врз однесувањето на дел од влијателните бизнисмени.
По изборите на 3 ноември, Трамп се соочува со две различни реакции од своите досегашни сојузници: американските републиканци бараат промена на политиките, а дел од европската десница и технолошкиот сектор почнуваат да нагласуваат сопствени приоритети.
