Skip to content
Одредени членки на Европската Унија сè повеќе го користат правото на вето во процесот на пристапување на земјите-кандидатки. Притоа, честопати станува збор за интересите на внатрешната политика. DW ги објаснува најважните случаи и нивната позадина.
Последното проширување на Европската Унија беше на 1 јули 2013 година, кога Хрватска стана 28-ма членка. Седум години подоцна, следеше Брегзит, Обединетото Кралство ја напушти ЕУ, која оттогаш има 27 членки.
Конечно, по толку години, ЕУ повторно можеше да ја добие својата 28-ма членка: Црна Гора можеше да ги заврши преговорите за пристапување во наредните месеци и да се приклучи на ЕУ на почетокот на 2028 година. Сепак, Хрватска постави голем број барања и можеше да стави вето на пристапувањето на Црна Гора.
Еврокомесарката за проширување Марта Кос презентира извештаи за напредокот на земјите кандидати за членство во ЕУ, 6 октомври 2026 година Еврокомесарот за проширување Марта Кос презентира извештаи за напредокот на земјите кандидати за членство во ЕУ, 6 октомври 2026 година.
Правото на вето, кое одредени членки на ЕУ го имаат во многу области на донесување одлуки, во последните години сè повеќе се користи како средство за политички притисок, па дури и уцена.
Дојче Веле (DW) дава преглед на најважните случаи на употреба на вето во процесот на пристапување, нивната позадина и политичките последици што таквата политика може да ги произведе.
Црна Гора: Хрватска поставува осум барања
Црна Гора напредуваше најдалеку во преговорите со ЕУ и во моментов се смета за најсериозен кандидат за влез во 2028 година.
Сепак, според хрватскиот министер за надворешни работи Гордан Грлиќ Радман, ова е „пребрзо“. Затоа хрватската влада ги прецизираше барањата што долго време ги поставуваше до Подгорица. Официјалното објаснување е дека сака да го „олесни“ процесот на пристапување на Црна Гора. Сепак, можноста за вето се наѕира во позадина.
Меѓу другото, Загреб бара отштета за поранешните затвореници од Хрватска кои биле во логори на територијата на Црна Гора за време на војните во 1990-тите, разјаснување на судбината на хрватските граѓани кои исчезнале во тој период, како и поконзистентно гонење на воените злосторства.
Дополнително, постојат несогласувања околу прецизната демаркација на море. Хрватска бара и исплата на околу 2,4 милијарди евра за имотот на поранешната Југословенска народна армија, како и враќање на училишниот едриличар „Јадран“.
Додека некои од барањата поврзани со справувањето со военото минато изгледаат оправдани, некои се спорни, како што е прашањето за воените средства. Исто така, јасно е дека целиот пакет барања е поврзан со внатрешната политика на Хрватска.
Ниедна влада во Загреб не може да си дозволи впечаток на самодоволство кога станува збор за Татковинската војна. Покрај тоа, умерено конзервативниот премиер Андреј Пленковиќ, кој често е обвинет од десницата дека е премногу наклонет кон Европската Унија, сега може да се претстави како решителен заштитник на националните интереси.
Албанија: Грција се заканува со прашањето за правата на малцинствата
По Црна Гора, Албанија се смета за следниот најсериозен кандидат за членство во Европската Унија.
Албанија доби статус на кандидат за членство во 2014 година, а преговорите за пристапување беа отворени во јули 2022 година.
Сепак, Грција во неколку наврати се закани, последниот пат во јуни 2026 година, дека ќе го блокира процесот на пристапување на Албанија доколку на членовите на грчкото малцинство не им се обезбеди доволна заштита, особено кога станува збор за имотните права.
Украина: Унгарската внатрешна политика во име на малцинството
Во јуни 2022 година, како знак на солидарност по руската агресија, Европската Унија им додели на Украина и Молдавија статус на кандидат за членство во забрзана постапка. Овие две земји сега, заедно со Албанија и Црна Гора, се меѓу кандидатите што Брисел ги гледа во следниот бран на проширување.
Иако многу членки на ЕУ беа скептични во врска со брзиот прием на Украина, само Унгарија отворено го блокираше напредокот на преговорите. Поранешниот премиер Виктор Орбан го спречи отворањето на првиот преговарачки кластер сè до неговиот изборен пораз во април 2026 година, а неговиот наследник, Петер Маѓар, го укина тоа вето во јуни истата година, но потоа самиот го блокираше отворањето на нови преговарачки поглавја.
Официјално, Будимпешта инсистираше Украина да ги подобри правата на унгарското малцинство во Закарпатскиот регион.
Поради широко распространетото антиукраинско расположение во Унгарија, Петер Маѓар, исто така, користи остра реторика кон Украина. Така, тој се претставува како доследен бранител на националните интереси и права на унгарското малцинство во Украина.
Откако украинскиот парламент во понеделник, 12 октомври 2026 година, усвои закон за зајакнување на образовните права на националните малцинства, унгарската влада ја прекина блокадата за отворање нови поглавја од преговорите.
Северна Македонија: Бесконечна блокада
Ниту една земја не ги почувствувала последиците од политиката на вето толку долго и толку болно како Северна Македонија, која до 2019 година се викаше Македонија.
Таа доби статус на кандидат во 2005 година, но преговорите за пристапување не започнаа сè до јули 2022 година. Причината беше долгогодишниот спор со Грција, кој е полн со. 13 години, таа го блокираше почетокот на преговорите поради името. „Република Македонија“. Атина тврдеше дека името имплицира територијални претензии кон грчката покраина Македонија, иако Скопјани никогаш немале такви претензии.
Овој став на Грција делумно придонесе за политичкото поместување на земјата кон авторитарниот и националистички режим на поранешниот премиер Никола Груевски.
Спорот беше решен во 2018 година со многу болен компромис за Македонија. Под меѓународен притисок, земјата го смени своето име во Република Северна Македонија во 2019 година.
Сепак, кога се чинеше дека патот кон ЕУ конечно е отворен, нова блокада беше воведена од Бугарија во ноември 2020 година. Софија го смета македонскиот јазик за бугарски дијалект и го оспорува постоењето на посебна македонска нација.
И тука, внатрешната политика игра важна улога. Румен Радев, поранешниот претседател и сегашен премиер на Бугарија, изгради дел од својата политичка кариера токму преку заострувањето на односите со соседната земја.
Компромисот постигнат со посредство на француското претседателство со ЕУ во 2022 година овозможи формално отворање на преговорите со Северна Македонија во јули истата година.
Според тој договор, Северна Македонија требаше да вклучи во својот устав одредба за постоење на бугарското национално малцинство во земјата. За таква промена, сепак, потребното двотретинско мнозинство во парламентот не постои ниту денес.
Национално-конзервативната влада на премиерот Христијан Мицкоски бара од Бугарија гаранции дека блокадите нема да продолжат по уставните измени. Софија одбива, па спорот продолжува.
Србија: Хрватска се воздржува, но не е единствената
Србија аплицираше за членство на 22 декември 2009 година, а доби статус на кандидат на 1 март 2012 година. Таа води преговори за пристапување со ЕУ од 2014 година, но тој процес практично е во застој веќе долго време.
Во јули 2026 година, осум земји-членки на ЕУ се спротивставија на отворањето нови поглавја од преговорите со Србија, меѓу кои и Хрватска.
Главните причини за резервите на мнозинството од тие земји се однесуваат на состојбата на демократијата, владеењето на правото и борбата против корупцијата во Србија. Сепак, Хрватска има и свои спорови со Белград.
Тие главно се однесуваат на војните од деведесеттите години: исчезнати лица, гонење на воени злосторства, права на малцинствата и различни толкувања на историските настани. Односите се дополнително затегнати од националистичката реторика од двете страни.
Дали е на повидок крајот на системот на вето?
Поради ваквите искуства, реформата на политиката за проширување и самиот систем на вето се дискутираат во Брисел со години.
На почетокот на октомври 2026 година, Европската комисија предложи отворањето на преговорите со земјите-кандидатки да не се одлучува едногласно, туку со квалификувано мнозинство. Предлогот, исто така, предвидува дека новите земји-членки ќе се откажат од своето право на вето во одредени области за одреден период по приклучувањето.
Проблемот, сепак, е очигледен: усвојувањето на овие реформи бара едногласна согласност од сите земји-членки. Со други зборови
