Skip to content
Новата година носи и нови трендови.
Конференцијата на Американската конзервативна политичка акција (CPAC) на Балканот, првично закажана за ноември во Белград и откажана по изборниот пораз на режимот на Александар Вучиќ, сепак ќе се одржи во главниот град на Србија во јануари 2027 година, потврди организацијата.
Кога митингот беше првично најавен во октомври, CPAC го именуваше Вучиќ, неодамна назначениот претседател на Србија, за главна ѕвезда на митингот.
Неколку недели подоцна, неговата Српска напредна странка беше поразена на парламентарните избори.
За јануари 2027 година, Вучиќ беше најавен како еден од говорниците, но CPAC објави дека на конференцијата ќе учествуваат и претставници на новата влада.
Главната тема на конференцијата во Белград ќе биде енергијата.
„Преамбициозно проценивме дека може да се одржи во ноември“, напиша Мет Шлап, директор на CPAC, за BBC на српски јазик по откажувањето на првичниот датум.
Суштината на балканскиот собир на CPAC не се врти околу еден политичар или партија, туку околу промоцијата на конзервативните вредности и градењето трајно партнерство меѓу народите на Балканот и САД, се вели во соопштението на организацијата на американските конзервативци.
„Организаторите веројатно не очекуваа Вучиќ да изгуби толку драматично, а резултатите од изборите покажуваат дека некои традиционални сојузници на MAGA (Make America Great Again – главната политика на Доналд Трамп) во регионот веќе не се толку моќни како што мислеа“, изјави Јоргос Самарас, професор по јавна политика од Кингс колеџ во Лондон, за BBC на српски јазик на почетокот на ноември.
Што е CPAC и дали е важен?
CPAC (Конференција за конзервативна политичка акција) е конференција на влијателни американски конзервативци, а Доналд Трамп, претседателот на Соединетите Американски Држави (САД), често зборуваше на нивните собири.
Оваа организација одржа конференции низ целиот свет во – Италија, Бразил, Израел, Јапонија и Унгарија.
Последниот митинг во Будимпешта се одржа во март 2026 година, еден месец пред изборите на кои Виктор Орбан, долгогодишниот премиер и добредојден гостин на CPAC, претрпе пораз и падна од власт по 16 години.
„CPAC во Унгарија немаше значително влијание врз политичката ситуација и сигурно не му помогна на премиерот Орбан.
„Бев изненаден кога го видов датумот на конференцијата во Србија, претпоставувам дека Вучиќ мислеше дека ќе ја освои премиерската функција, а потоа ќе биде горд домаќин на овој настан“, вели Дамијан Марфи, потпретседател на Центарот за американски напредок со седиште во Вашингтон, за Би-Би-Си на српски јазик.
Најавувајќи го настанот во Белград, CPAC објави дека тоа ќе биде првата конференција во Југоисточна Европа со регионални лидери и активисти кои „ги промовираат вредностите на националниот суверенитет, семејството, верата и претприемништвото“.
„Тие го прават тоа стратешки, обидувајќи се да ја прошират сопствената политичка инфраструктура, десничарската агенда и влијание на Балканот“, објаснува Самарас.
Во најавата за отворањето на филијалата на Балканот, беше нагласено дека CPAC е решен да ја прошири мрежата на конзервативни лидери обединети против глобализмот и радикалната левица „до најстратешки важниот регион во Европа“.
CPAC го пофали Вучиќ и односот на владата што ја водеше кон администрацијата во Вашингтон, и посочи на потпишувањето на Стратешкиот дијалог меѓу Србија и САД во јули оваа година е еден од крунските аргументи за добра соработка.
Иако не беше секогаш така, „CPAC денес ги обединува некои од најекстремните гласови видени во историјата на модерниот конзерватизам, кои одат дотаму што го нормализираат дури и фашизмот во Америка“, тврди професорот од Кингс колеџ во Лондон.
Покрај Трамп, истакнати говорници на претходните конференции беа Стив Бенон, противник на глобализацијата и поддржувач на теориите на заговор, како и Марџори Тејлор Грин, поранешна членка на Конгресот, позната по нејзиното спротивставување на вакцинациите и ширењето на антисемитските теории.
Тејлор Грин му беше лојална на Трамп, но се скара со него околу објавувањето на документи за случајот со педофилот и сексуален престапник Џефри Епштајн, за што американскиот претседател ја навреди, нарекувајќи ја „лудак и предавник“.
Во претходните години, собирите на CPAC во САД успеаја да привлечат повеќе од 10.000 посетители.
Првиот CPAC беше организиран во 1974 година, присуствуваа околу 400 луѓе, а главна ѕвезда беше Роналд Реган, тогашен гувернер на Калифорнија, а подоцна претседател на САД.
Врските на американската десничарска и конзервативна политика со Балканот не се ниту нови, ниту изненадувачки.
Неколку оперативци блиски до Трамп останаа во Република Српска пред општите избори во октомври, со цел да ѝ помогнат на партијата на Милорад Додик, поранешниот претседател на еден од двата ентитети во Босна и Херцеговина.
Поради оваа „соработка“, Дамијан Марфи од Центарот за американски напредок не е изненаден што Белград е избран за место за CPAC.
Но, овој експерт, кој беше и набљудувач на изборите во Србија во 2000 година, проценува дека влијанието на гореспоменатата конзервативна организација во круговите блиски до администрацијата се намалува со текот на времето.
„Трамп зборуваше на конференцијата на CPAC 10 години по ред, а оваа година во Тексас не се појави.
„Не знам дали има некаков вид на прекин или дали организацијата едноставно не е толку ефикасна како што беше порано“, вели Мерфи.
Ако Трамп, Банон и Тејлор Грин се меѓу најпознатите американски учесници на собирите на CPAC, истакнати меѓународни гости во претходните години беа Најџел Фараж, шефот на десничарската Реформска партија во Велика Британија, и Хавиер Милеј, претседателот на Аргентина.
На собирот на CPAC во Вашингтон во февруари, Милеј му даде моторна пила на Илон Маск, тогашен шеф на Одделот за ефикасност на владата (DOGE) во САД, за симболично да го олесни спроведувањето на намалувањата во администрацијата.
„Луѓето во MAGA црпеа инспирација од она што се случуваше во различни делови на Европа – и обратно.“
„Но, во текот на 2026 година, таму гледаме и пукнатини – Марин Ле Пен се спротивстави на апсењето на Николас Мадуро во Венецуела, а Алтернатива за Германија (AfD) негодуваше на нападот врз Иран.“ вели Марфи.
Доналд Трамп на CPAC 2025
Како и Вучиќ, Трамп, Републиканската партија и целото конзервативно движење во Америка се соочија со изборен тест.
Во САД се одржуваат среднорочни избори за Претставничкиот дом и Сенатот, а рејтингот на партијата и Трамп опаѓа, додека ривалската Демократска партија е во пораст.
„Целиот овој процес на планирање на конференцијата во Белград за ноември може да биде и последица на неорганизираност во движењето MAGA.
„Нивната комуникација во кампањата за среднорочните избори беше многу лоша“, вели Јоргос Самарас.
Сепак, меѓу пораките што CPAC, како и бројните претставници на конзервативното, крајно десничарско движење во Америка, продолжуваат јасно да ги испраќаат е онаа за „борбата против длабоката држава“.
Нема експертски консензус за дефиницијата на „длабока држава“, па затоа постојат „различни значења во различни времиња и земји“, изјави претходно за BBC на српски јазик Винстон Берг, докторски кандидат по политички науки на Универзитетот во Чикаго.
Берг го дефинира стравот од постоењето на „длабока држава“ како „страв дека неформалните врски меѓу владини претставници и надворешни групи, кои имаат криминален или идеолошки карактер, се политички поважни од официјалната влада избрана на избори“.
Таа порака за „длабоката држава“ беше примена и во Србија – барем од некои.
Во ноќта кога го призна поразот, Вучиќ ја обвини, меѓу другото, „американската длабока држава, која исто така се бори против Трамп“.
„Не сум сигурен што тоа воопшто значи. Трамп ја контролира земјата и ја уништи федералната бирократија до тој степен што има многу малку луѓе кои не му се лојални во моментов“, вели Дамијан Мерфи.
За него, ваквите тврдења звучат како „навреда за гласачите во Србија“.
„Припишувањето на гневот на српскиот народ поради корупцијата поврзана со падот на крошната во Нови Сад на нешто друго освен тоа е сериозна навреда за гласачите“, заклучува Мерфи.
