Skip to content
Србија во овој момент не може да стави вето на членството на Украина во Европската Унија. Белград сè уште е кандидат, а правото да блокираат одлуки го имаат само земјите членки. Но, доколку Србија влезе во Унијата пред Украина и ги добие сите права што произлегуваат од членството, теоретски би можела да го употреби ветото во една од фазите во кои е потребна согласност од сите држави.
Таквото сценарио засега не е официјална политика на Белград. Напротив, српскиот претседател Александар Вучиќ при неодамнешната посета на Киев изјави дека Украина и Молдавија можат да сметаат на поддршката на Србија за нивниот европски пат. Истовремено, тој одби да ја потпише декларацијата од Самитот Украина-Југоисточна Европа, која повикува на продолжување на безбедносната помош за Киев и на посилен притисок врз Русија.
Токму оваа двојна позиција ја отвора пошироката дилема: што ќе се случи со проширувањето доколку некоја идна членка од регионот ја користи едногласноста за сопствени политички или геополитички цели?
Европската Унија веќе се подготвува за таков ризик.
Во јуни Германија, Франција, Холандија, Белгија и Луксембург предложија во идните договори за пристапување да се вклучат привремени ограничувања на гласачките права на новите членки. Предлогот особено се однесува на областите во кои сега е потребна едногласност: проширувањето, надворешната политика и европскиот буџет.
Тоа значи дека нова членка би можела да добие пристап до единствениот пазар, европските фондови и институциите, но во првите години да нема целосна можност самостојно да блокира важни одлуки.
И Вучиќ претходно изјави дека Србија би можела да прифати членство без право на вето, доколку добие пристап до европскиот пазар и слободното движење на луѓе, стоки и капитал. Слична позиција застапуваше и албанскиот премиер Еди Рама.
Прашањето, според тоа, не е само дали Србија еден ден би ја блокирала Украина. Поголемото прашање е дали идните членки воопшто ќе го добиваат ветото веднаш по пристапувањето.
ЕУ СТРАВУВА ОД НОВИ БЛОКАДИ
Стравот во Брисел произлегува од искуството со земји членки кои ја користеа едногласноста за да блокираат заеднички одлуки за Украина, санкциите, буџетот и надворешната политика.
Поради тоа, дел од европските влади сметаат дека Унија со 33, 34 или 35 членки не може да функционира според правилата создадени за многу помал број држави. Секое ново проширување би создало и нов потенцијален носител на вето.
Во процесот на пристапување, земјите членки едногласно го одобруваат почетокот на преговорите, европските преговарачки позиции и конечниот прием на кандидатот. Тоа им овозможува на националните влади да внесуваат билатерални прашања во процес кој формално треба да се заснова врз реформите и исполнувањето на европските критериуми.
Доколку Србија како идна членка ја блокира Украина, тоа би покажало дека ЕУ не успеала да го реши структурниот проблем со едногласноста. Проширувањето повторно би станало процес во кој една национална влада може да ја запре целата геополитичка стратегија на Унијата.
Од индивидуални реформи кон политички пакети
Евентуално српско вето би можело да го засили притисокот кандидатите да се примаат во поголеми групи, наместо поединечно.
Вучиќ веќе повика земјите од Западен Балкан да бидат примени како група, додека во Брисел се разгледуваат модели на постепена или придружна интеграција. Во таков модел, кандидатите би се приклучувале кон единствениот пазар, европските програми и дел од институциите пред да станат полноправни членки со сите гласачки права.
Овој пристап може да го забрза практичното приближување, но носи и ризик од создавање различни категории членство: земји со целосни права и земји кои ги исполнуваат обврските, но немаат еднакво влијание врз одлуките.
Украина веќе напредува според забрзана политичка динамика. Преговорите беа отворени во 2024 година, а во јуни и јули 2026 година беа отворени кластерот за основните вредности и кластерот за надворешни односи, кој ги опфаќа трговската, безбедносната и одбранбената политика.
Србија преговара подолго и формално има отворено 22 поглавја, од кои две се привремено затворени. Нејзиниот напредок, сепак, не зависи само од бројот на поглавјата, туку и од владеењето на правото, односите со Косово и усогласувањето со надворешната политика на ЕУ.
