Skip to content
Студениот електронски пулс на „Radioactivity“ одекна во вчеравечер, на 25 јули, на Стадионот на АРМ во Скопје, каде што германските пионери Крафтверк одржаа голем концерт на отворено во рамките на „Skopje Calling“ и турнејата „Multimedia 2026“. Песната стара повеќе од половина век не звучеше како носталгичен хит, туку како предупредување составено од механички гласови, имиња поврзани со нуклеарни трагедии и ритам што потсетува на Гајгеров бројач.
Трет настап во Скопје, прв на отворено
Концертот во организација на „Авалон продукција“ беше трет настап на Крафтверк во Скопје и нивно враќање по осум години. Бендот првпат настапи во македонската престолнина во 2005 година на Скопски саем, а во 2018 година одржа 3Д-концерт во арената „Борис Трајковски“, со кој беше отворено 20. издание на фестивалот „Таксират“.
Овојпат Крафтверк настапија на отворено, со концерт во кој звукот, типографијата, анимациите и строго синхронизираните проекции функционираа како единствено дело. Програмата се движеше низ различни периоди од нивната кариера, со композиции како „Computer World“, „Autobahn“, „The Model“, „Tour de France“, „Trans-Europe Express“ и „The Robots“.
Меѓу најсилните точки на вечерта беше „Radioactivity“, песна чија порака не останала непроменета од нејзиното создавање во 1975 година.
Две значења во еден наслов
Крафтверк ја објавија „Radioactivity“ како насловна композиција на албумот „Radio-Activity“ од 1975 година, а една година подоцна и како сингл. Цртата во англискиот наслов, како и во германскиот „Radio-Aktivität“, не е случајна.
Насловот истовремено упатува на активноста на радиото – сигналите, антените и емитувањето – и на радиоактивноста како физички феномен. Токму меѓу тие две значења се движи оригиналната верзија.
Песната првично не била отворен протест против нуклеарната енергија. Таа ја набљудувала технологијата со мешавина од фасцинација и вознемиреност. Во текстот се појавува Марија Кири, додека во музиката се слушаат Морзеови сигнали, обработени гласови и звуци што го имитираат регистрирањето радијација.
Невидливите радиобранови и невидливото зрачење се спојуваат во ист звучен простор. Радиото пренесува информации, но радијацијата носи опасност што човекот не може да ја забележи со сопствените сетила.
Историјата ја претвори песната во протест
Светот во кој била создадена „Radioactivity“ значително се променил во следните децении. Несреќата во нуклеарната централа „Три Мајл Ајленд“ во близина на Харисбург во 1979 година и катастрофата во Чернобил во 1986 година го промениле начинот на кој јавноста гледала на нуклеарната технологија.
Во 1991 година Крафтверк ја снимија песната повторно за албумот „The Mix“. Новата верзија веќе немала двосмислена порака. Во неа се појавиле Чернобил, Харисбург, Селафилд и Хирошима, а централната порака станала директното барање „Stop Radioactivity“.
Со тоа композицијата преминала од набљудување на технологијата кон јасно антинуклеарно предупредување. Харисбург станал симбол на несреќата во „Три Мајл Ајленд“, Селафилд на ризиците од нуклеарната индустрија, Чернобил на катастрофалните последици од хаварија, а Хирошима на уништувачката употреба на атомската енергија како оружје.
По катастрофата во Фукушима во 2011 година песната повторно се променила. На фестивалот „No Nukes 2012“ во Токио, Крафтверк извеле верзија со јапонски текст адаптиран од Рјуичи Сакамото и со директно споменување на Фукушима. Дел од таа верзија остана во нивните концертни изведби.
Зошто „Radioactivity“ звучи толку вознемирувачки
Силата на песната не произлегува само од текстот. Бавниот синтисајзерски пулс сугерира процес што не може да се запре, повторувањето создава чувство на постојана изложеност, а механичкиот глас ја отстранува човечката топлина од предупредувањето.
Во актуелната концертна верзија, која беше дел и од скопската вечер, музиката и визуелните симболи создаваат аудиовизуелна архива на нуклеарниот век. Имињата на градовите и постројките не се обична сценографија, туку хронологија на моменти кога ветувањето за технолошки напредок се соочило со неговите најопасни последици.
Крафтверк се формирани во Диселдорф во 1970 година од Ралф Хитер и Флоријан Шнајдер. Нивниот минимализам, електронската перкусија и обработените вокали влијаеле врз развојот на електрото, техното, синт-попот и хип-хопот. Во 2014 година добија „Греми“ за животно дело, а во 2021 година беа примени во Рокенрол куќата на славните во категоријата за музичко влијание.
По концертот во Скопје, турнејата „Multimedia 2026“ продолжува на 28 јули со настап во римскиот амфитеатар во Пула.
