Skip to content
Хрватската влада предлага секој камион што превезува отпад да биде следен со GPS, влезовите во локациите за управување со отпад да бидат под постојан видеонадзор, а загадувачите да одговараат со сопствениот имот за трошоците за санација. Предлог-измените на Законот за управување со отпад во понеделникот се испратени во Саборот, во момент кога земјата сè уште се соочува со последиците од случајот со десетици илјади тони незаконски одложен отпад во Госпиќ.
Една од најголемите промени е воведувањето задолжително GPS-следење на возилата што превезуваат отпад. Податоците за нивното движење би морале да се чуваат најмалку две години, со што надлежните институции би можеле да ја следат патеката на отпадот од местото каде што настанал до местото каде што е преработен или отстранет.
Истовремено, на влезовите во локациите каде што се управува со отпад ќе треба да има непрекинат видеонадзор, а снимките да се чуваат 30 дена. Намерата е инспекциските и истражните органи полесно да утврдат кој отпад влегол на одредена локација, кога пристигнал и со кое возило.
Се предлага и почест задолжителен надзор. Локациите на кои се управува со неопасен отпад би биле контролирани најмалку еднаш годишно, додека оние за опасен отпад најмалку двапати годишно. Инспекторите треба да ги проверуваат реалните количества и видови отпад, начинот на складирање и обработка, документацијата, условите од дозволите и финансиските гаранции на компаниите.
Предлогот оди чекор понатаму и во финансиската одговорност. Хрватска предлага законско заложно право врз имотот на загадувачот до висината на трошоците за санација. Идејата е отстранувањето на незаконски одложениот отпад и поправката на штетите врз животната средина да не се плаќаат од државниот или локалниот буџет, туку од лицето или компанијата што ја предизвикала штетата.
За сомнителните пратки институциите би добиле и пошироки овластувања привремено да задржат отпад, камиони или друга опрема уште пред да завршат управните и инспекциските постапки.
Се проширува и хрватскиот електронски систем е-ONTO. За одредени прекугранични пратки што не се внесени во европската апликација DIWASS, увозникот или извозникот ќе треба да ги внесе податоците во националниот систем два дена пред пратката воопшто да тргне.
Министерството ќе може и привремено, до една година, да забрани преземање или испорака на одреден отпад доколку процени дека пратките претставуваат значителен ризик за животната средина или за системот за управување со отпад.
Предвидени се и повисоки казни и нови прекршоци поврзани со GPS-следењето, видеонадзорот, финансиските гаранции, незаконските пратки и непочитувањето на условите од дозволите.
Измените доаѓаат во сенка на случајот во Госпиќ, каде што проблемот со незаконски одложениот отпад прерасна во едно од најголемите еколошки и политички прашања во Хрватска. Според ХРТ, се подготвува план за санација на околу 33.000 тони закопан отпад, додека околу 650 тони неопасен отпад треба да бидат преземени за натамошно постапување.
Хрватската влада формираше и посебен научен совет што треба да ја следи санацијата и да ги анализира можните ризици за почвата, водите, животната средина и здравјето на населението.
Иако случајот во Госпиќ го засили притисокот за построги правила, премиерот Андреј Пленковиќ тврди дека измените на законот се подготвувале и пред ова прашање да стане централна политичка тема и дека предлогот веќе минал низ јавни консултации во 2025 и 2026 година.
Хрватскиот модел отвора и директно прашање за Македонија: дали државата во секој момент може да утврди каде се наоѓа еден камион со отпад и каде точно завршила неговата пратка?
Македонската регулатива предвидува водење евиденција за отпадот, транспортни и идентификациски формулари, како и контрола на документацијата при транспорт, увоз, извоз и транзит. Надзорот е распределен меѓу инспекциските служби, царинските органи и Министерството за внатрешни работи.
Но, во јавно достапната регулатива и информациите на Министерството за животна средина што ги проверивме не е наведена општа обврска сите возила што превезуваат отпад постојано да се следат со GPS и нивното движење да се архивира со години.
Разликата е суштинска: документот покажува што требало да се превезе и каде, додека GPS-системот може да покаже каде возилото навистина се движело и каде застанувало. Токму таа дигитална трага Хрватска сега сака да ја претвори во дел од системот за контрола на отпадот.
Предлог-законот допрва треба да помине низ хрватскиот Сабор, па новите правила сè уште не се во сила.
