Skip to content
До неодамна европскиот модел на финансиска сигурност беше прилично едноставен: редовна работа, купување стан, уплата на пензиски придонеси и пензионирање некаде по 60-тата година. Кај сè поголем дел од младите Европејци овој модел веќе не е единствениот план.
Новата стратегија е поинаква – што порано да се создаде капитал кој сам генерира приход.
Тоа може да биде портфолио од индексни фондови, дивиденди, камата, недвижност што се издава, удел во бизнис или дигитален производ кој продолжува да носи пари откако еднаш е создаден. Целта не е секогаш млад човек на 35 години буквално да престане да работи. Почесто целта е да стигне до точка во која платата повеќе не е единствениот извор од кој зависи неговиот живот.
Зад оваа промена не стои само модерен тренд од TikTok и Instagram. Постојат многу подлабоки економски причини.
Младите сè помалку веруваат дека државната пензија ќе биде доволна
Еден од најдобро документираните примери доаѓа од Германија.
Во репрезентативното истражување на ING Deutschland и Visa од август 2026 година, само 49 проценти од Германците на возраст меѓу 18 и 30 години рекле дека очекуваат во староста да добиваат државна пензија. Само една година претходно такви биле 56 проценти.
Уште позначајно е што 79 проценти се загрижени за својата финансиска сигурност во староста. Повеќе од половината веќе одвојуваат пари за приватна пензиска сигурност.
Тоа не е неоснован страв.
ОЕЦД проценува дека просечната законска возраст за пензионирање за луѓето кои денес влегуваат на пазарот на труд ќе продолжи да расте. За лице кое започнува да работи на 22 години, идната просечна возраст за редовно пензионирање во земјите на ОЕЦД се проценува на 66,4 години за мажи и 65,9 за жени. Во Данска, Естонија, Италија, Холандија и Шведска, според важечките правила, идните генерации може да се соочат со пензионирање на 70 години или подоцна.
Токму тука се раѓа една од главните идеи на новата генерација: ако државата очекува да работам до речиси 70 години, можам ли самиот да создадам капитал што ќе ми овозможи избор многу порано?
Генерацијата на ЕТФ
Најголемата промена не е во тоа што младите откриле нов финансиски производ. Напротив, многумина се свртуваат кон еден од наједноставните модели – редовно купување евтини индексни фондови и ЕТФ.
ЕТФ е фонд со кој со една инвестиција може да се купи мал удел во десетици, стотици или илјадници компании. Наместо инвеститорот да погодува која компанија ќе биде следниот победник, може да купува фонд што следи широк пазарен индекс.
Податоците на BlackRock покажаа дека уште во 2024 година во Европа имало околу 23 милиони инвеститори во ЕТФ. Кај лицата од 18 до 34 години, 24 проценти поседувале ЕТФ, наспроти 19 проценти кај постарите инвеститори. Дури 80 проценти од младите сопственици на ЕТФ пристапувале до нив преку дигитални инвестициски платформи.
Во Германија трендот е уште поочигледен. Анонимизираните податоци на ING од 1,1 милион млади клиенти покажуваат дека 47 проценти редовно вложуваат преку инвестициски планови, а ЕТФ се еден од главните инструменти преку кои го градат капиталот.
Тоа е суштината на моделот.
Не се бара огромен почетен капитал. Се бара време.
Млад инвеститор кој започнува на 20 или 25 години има нешто што инвеститор на 50 години не може да го купи – уште три или четири децении во кои приносот може повторно да се инвестира и да создава нов принос.
Токму сложената камата е моторот зад поголемиот дел од стратегиите за финансиска независност.
Што всушност значи „пасивен приход“
Терминот често создава погрешна слика дека некој заработува без да прави ништо.
Во реалноста, речиси секој пасивен приход бара или почетен капитал, или многу работа на почетокот, а често и двете.
Наједноставниот модел е приход од капитал. Пари се вложуваат во диверзифицирани фондови, акции, обврзници или инструменти на пазарот на пари, а со текот на времето можат да создаваат капитална добивка, дивиденда или камата.
Вториот традиционален модел е недвижноста. Стан или деловен простор се купува и се издава, а киријата создава редовен прилив. Но тој модел бара многу поголем почетен капитал, носи трошоци за одржување, даноци и периоди без закупец, па во пракса е далеку од целосно пасивен.
Постои и модел преку REIT фондови и други инструменти со кои инвеститорот може индиректно да учествува на пазарот на недвижности без самиот да купи стан.
Новата дигитална економија создаде уште една категорија. Книга, фотографија, софтвер, апликација, музика, онлајн курс, веб-страница или друг дигитален производ може да продолжи да носи приходи долго откако е создаден. Но и тука „пасивниот“ приход обично е резултат на претходно вложена работа.
На другиот крај се P2P кредитирањето, криптовалутите, staking, различните crowdfunding модели и високоризичните инвестиции кои често се рекламираат како лесен пасивен приход. Тука потенцијалниот принос може да биде поголем, но исто така и ризикот од голема или целосна загуба.
Европските регулатори веќе предупредуваат на овој проблем. ESMA наведува дека влијанието на социјалните мрежи врз младите инвеститори расте, додека сложените и високо ризични производи често им носат негативни резултати на малите инвеститори.
Не стануваат сите инвеститори преку ноќ милионери
Социјалните мрежи создаваат впечаток дека Европа е полна со 30-годишници кои живеат од дивиденди на плажа.
Податоците покажуваат многу посложена слика.
Европејците и натаму се исклучително конзервативни со парите. Во вториот квартал од 2025 година, околу 32 проценти од финансиското богатство на домаќинствата во еврозоната било во готовина и банкарски депозити. Само околу пет проценти директно биле вложени во котирани акции.
Европската централна банка проценува дека домаќинствата во еврозоната имаат висока стапка на штедење, околу 15 проценти од расположливиот приход во првиот квартал од 2025 година, но голем дел од тие пари продолжуваат да остануваат на сметки наместо да бидат инвестирани.
Токму затоа и самата Европска комисија почна да промовира „Savings and Investment Accounts“, сметки преку кои граѓаните би можеле едноставно да вложуваат во акции, обврзници и фондови, во некои модели почнувајќи и со десет евра месечно.
Со други зборови, пасивното инвестирање веќе не е само интернет-феномен. И Брисел сака дел од европските банкарски заштеди постепено да се претворат во долгорочни инвестиции.
Станот повеќе не е единствениот симбол на финансиска сигурност
Постои уште една причина поради која младите размислуваат поинаку.
Недвижностите стануваат сè потешко достапни.
Во 2024 година младите во Европската Унија го напуштале родителскиот дом во просек на 26,2 години. Во Хрватска просекот бил 31,3 години, во Словачка 30,9, Грција 30,7, Италија 30,1 и Шпанија 30 години.
Истовремено, 9,7 проценти од младите од 15 до 29 години живееле во домаќинства кај кои повеќе од 40 проценти од расположливиот приход оди само за домување.
Во такви услови дел од младите почнуваат да ја преиспитуваат традиционалната формула: „прво стан, потоа сè друго“.
Наместо целиот расположлив капитал да го заклучат во учество за стан и долг хипотекарен кредит, дел избираат да изнајмуваат и паралелно да инвестираат.
Тоа не значи дека изнајмувањето е секогаш финансиски подобро. Зависи од градот, киријата, цената на недвижноста, каматите и личните планови. Но покажува промена во размислувањето: недвижноста веќе не се гледа како единствениот легитимен начин за создавање богатство.
FIRE – пензија на 40, но без државна пензија
Најрадикалната верзија на ова размислување е движењето FIRE – Financial Independence, Retire Early, односно финансиска независност и рано пензионирање.
Неговата логика е едноставна.
Лицето штеди многу поголем процент од приходот од просечниот работник, парите ги инвестира во диверзифицирано портфолио и постепено гради капитал доволно голем за трошоците за живот да може да ги покрива од инвестициите.
Кога тоа ќе се случи, работата станува избор.
Но тука е потребна важна корекција: Европа не е сведок на масовно пензионирање на 35 или 40 години.
Многу повеќе млади се стремат кон финансиска независност отколку што реално ја постигнуваат.
И тие што стигнуваат до неа често не престануваат целосно да работат. Некои преминуваат на четиридневна работна недела, фриленс, сопствен мал бизнис или работа што повеќе им одговара, затоа што веќе не се принудени секој месец да заработат точно определена плата.
Тоа е причината зошто терминот „финансиска независност“ можеби е попрецизен од „рана пензија“.
Од 65 години кон „работам затоа што сакам“
За претходните генерации пензијата означуваше датум.
За дел од денешните млади таа станува финансиска состојба.
Ако месечните трошоци можат да се покријат со комбинација од инвестиции, камата, дивиденди, кирија, бизнис или други приходи, тогаш возраста на која државата ќе дозволи подигнување пензија станува помалку важна.
Тоа не значи дека јавниот пензиски систем исчезнува. Напротив, за огромното мнозинство Европејци тој и понатаму ќе биде главниот извор на приход во староста.
Но кај младите се забележува промена во психологијата: државната пензија сè повеќе се гледа како еден столб, а не како цел план.
Најголемата опасност доаѓа од истиот телефон што го отвори пазарот
Апликациите за инвестирање направија нешто револуционерно. Пазарите кои некогаш изгледаа резервирани за банки и богати клиенти денес се достапни од мобилен телефон.
Но истиот телефон преку TikTok, YouTube и Instagram постојано нуди и ветувања за „10 проценти месечно“, криптовалути што „не можат да паднат“, автоматизирани ботови за тргување и курсеви кои ветуваат финансиска слобода за неколку месеци.
ESMA во извештајот за малите инвеститори забележува дека младите инвеститори имаат поголема наклонетост кон шпекулативни и волатилни производи и дека финансиските инфлуенсери имаат сè поголемо влијание врз нивните одлуки. Регулаторот токму затоа предлага поголема достапност до едноставни и транспарентни инструменти, како ЕТФ, како алтернатива на високоризичните производи.
Во 2025 година повеќе од една третина од купувањата на акции кај европските инвеститори под 40 години биле насочени кон компании поврзани со вештачката интелигенција, што ESMA го посочува како пример колку инвестициските трендови и социјалните мрежи можат да го концентрираат ризикот.
Тука е тенката линија меѓу инвестирање за иднината и обложување на следниот тренд.
Новиот европски сон не е нужно да бидеш богат
Во основата на целото движење има една важна промена.
За многу млади финансиската цел повеќе не е автомобил, голема куќа или статус.
Целта е време.
Да можат на 45 години да кажат „не“ на работно место што не го сакаат. Да можат една година да не работат. Да сменат професија без страв дека следниот месец нема да ја платат киријата. Да работат четири часа наместо осум. Или едноставно да знаат дека евентуалната државна пензија нема да биде единственото нешто што ги дели од сиромаштија во староста.
Токму затоа пасивниот приход стана толку привлечен.
Не затоа што постои машина која произведува пари без работа, туку затоа што младата генерација сè повеќе ја разбира разликата меѓу две состојби: цел живот да работиш за пари и постепено да создадеш капитал кој еден ден ќе почне да работи и за тебе.
И парадоксот е очигледен.
Во Европа во која законската возраст за пензионирање се движи нагоре, дел од младите прават токму спротивен план – почнуваат да инвестираат на 20 или 25 години за еден ден сами да одлучат кога ќе престанат да зависат од платата.
Тоа можеби нема да значи пензија на 40 години.
Но за нив може да значи нешто поважно – слобода на 40 години.
