Skip to content
Повеќе од половина век по Светското првенство во Мексико, една од најчудните фудбалски мистерии повторно се враќа во јавноста: дали Гордон Бенкс, легендарниот англиски голман и светски шампион од 1966 година, навистина добил обично труење со храна пред четвртфиналето против Западна Германија, или бил намерно отстранет од турнирот во операција што води кон најтемните ходници на Студената војна?
Поводот е новата истрага во подкастот Foul Play, поврзан со Telegraph и Audible, во кој внукот на Бенкс, Ед Џервис, заедно со истражувачкиот новинар Габриел Гејтхаус, повторно ја отвора приказната за болеста што го исфрли Бенкс од најважниот натпревар на Англија на СП 1970. Серијата има седум епизоди и најавува разговори со поранешни соиграчи, поранешни разузнавачи, преглед на медицински белешки и декласифицирани документи на ЦИА.
Фактите од теренот се неспорни. Англија во Мексико пристигна како актуелен светски шампион. Бенкс веќе беше фудбалска икона, а против Бразил во групната фаза ја направи славната одбрана по ударот со глава на Пеле, момент што ФИФА и денес го третира како една од најголемите одбрани во историјата на Светските првенства. Неколку дена подоцна, Англија требаше да игра четвртфинале со Западна Германија, но Бенкс беше соборен од тешка стомачна болест. На негово место бранеше Питер Бонети, Англија водеше со 2:0, но загуби со 3:2 по продолженија.
Токму тука почнува мистеријата. Според постари извори, меѓу нив и Guardian, Бенкс подоцна пишувал дека се почувствувал лошо околу половина час по пиење пиво, при што не бил сигурен дали шишето било отворено пред него. Англискиот тим тогаш имал строги правила за исхрана и пијалаци, токму поради ризикот од локални инфекции, што ја направило болеста уште посомнителна за дел од играчите и новинарите.
Новата истрага ја засилува приказната со старо тврдење што кружи со децении. Според The Observer, фудбалскиот автор Брајан Гленвил уште во 2007 година пишувал дека почнал да верува оти Бенкс бил жртва на саботажа. Наводниот извор бил американскиот сенатор Стјуарт Сајмингтон, кој, според приказната, на спортскиот новинар Боб Оксби му сугерирал дека зад труењето стоела ЦИА. Тоа не е доказ, но е доволно силен историски траг за новинарска истрага.
Мотивот, според теоријата, бил Бразил. Во 1970 година земјата беше под воена диктатура, а фудбалот беше моќна алатка за национална мобилизација. The Observer наведува дека тогашниот бразилски диктатор Емилио Медичи бил опседнат со триумф на репрезентацијата, додека National Security Archive покажува дека САД имале документирана улога во поддршката на бразилскиот воен преврат од 1964 година. Тоа ја прави геополитичката рамка реална, но не ја докажува конкретната операција против Бенкс.
Најсилниот дел од теоријата не е мотивот, туку можноста. Документите од Church Committee во американскиот Сенат покажуваат дека ЦИА во 1970-тите имала нелегални резерви на токсични агенси, меѓу кои и Salmonella typhimurium и стафилококен ентеротоксин, поврзани со труење со храна. Според извештаите наведени во истрагата, поранешен биолог на ЦИА сведочел дека агенцијата имала супстанции што можеле привремено да онеспособат човек.
И медицинската временска линија остава простор за прашања. CDC наведува дека симптоми од Salmonella обично почнуваат од 6 часа до 6 дена по изложување, додека стафилококното труење со храна може да започне за 30 минути до 8 часа. Ако описот на Бенкс дека му се слошило половина час по пивото е точен, тоа повеќе личи на токсин со брз ефект отколку на класична салмонела. Но тоа повторно не покажува дали причината била намерна контаминација, лоша храна, случајна инфекција или погрешно запаметена временска линија.
Контрааргументите се важни. Нема јавен документ што директно ја поврзува ЦИА со Бенкс. Нема идентификуван агент, сведок што видел контаминација, лабораториски резултат или службен запис за операција. The Observer наведува и дека лекарот на англиската репрезентација подоцна сметал дека најверојатна причина била обична инфекција од храна, како сендвич, салата или неизлупено овошје. National Football Museum исто така пишува дека никогаш не се појавил доказ дека Бенкс бил намерно отруен.
Затоа најпрецизната оцена е следна: истрагата не докажува дека ЦИА го отрула Гордон Бенкс, но покажува дека теоријата не може лесно да се отфрли како обична паб-приказна. Постоел политички контекст, постоела американска заинтересираност за стабилноста на бразилскиот режим, постоеле разузнавачки капацитети за труење со храна и постоела болест што драматично го промени текот на турнирот. Она што недостига е клучната алка меѓу тие елементи.
Најголемата вредност на новата истрага не е во тоа што нуди сензационален одговор, туку што ја враќа една спортска приказна таму каде што можеби отсекогаш припаѓала: на пресекот меѓу фудбалот, политиката, разузнавањето и пропагандата. Бенкс остана запаметен по одбраната од Пеле, но неговото отсуство против Западна Германија можеби засекогаш ќе остане другата, потемна страна на СП 1970.
